بررسی رقابت‌پذیری قدرت اقتصادی در منطقه غرب آسیا (نمونه موردی: ایران، عربستان، ترکیه، پاکستان و مصر)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانش آموخته جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

هدف: هدف این مقاله بررسی مزیت رقابت اقتصادی کشور ایران با سایر کشورهای منطقه همچون عربستان سعودی، ترکیه، پاکستان و مصر می­باشد؛ تا از این طریق بتوان به‌نوعی از درک قدرت اقتصادی در مقابل سایر رقبای منطقه­ای دست پیدا نمود و قادر بود تا به فهم مناسبی از قابلیت­ها، ظرفیت­ها اقتصادی و بهره‌برداری از آن در راستای افزایش رشد و توسعه اقتصادی رسید.
روش:روش تحقیق به‌صورت توصیفی تحلیلی و هدف آن نیز کاربردی می­باشد. تحقیق حاضر در دو بعد صورت گرفته است. در مرحله اول داده­ها و اطلاعات مورد نیاز از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه­ای ازجمله اسناد مرتبط با قدرت و توسعه اقتصادی مطالعه گردید. سپس، اهداف، استراتژی­های مهم رسیدن به اهداف و قابلیت­های قدرت اقتصادی ایران وارد نرم­افزار Meta-SWOTگردید،
یافته­ها: یافته­های تحقیق نشان می­دهد که باتوجه‌به مزیت­ها و قابلیت­های جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با کشورهای موردنظر نوعی رقابت‌پذیری قابل‌توجهی وجود دارد که می­توان میزان قدرت اقتصادی ایران را در افق 1420 باتوجه‌به منابع و قابلیت­های سایر کشورها در منطقه ترسیم نماید.
نتیجه‌گیری: نتایج به‌دست‌آمده نشان می­دهد که مهم‌ترین مزیت­های قدرت اقتصادی ایران در برابر رقبا (عربستان سعودی، ترکیه، مصر و پاکستان) دارابودن نیروی انسانی جوان، ذخایر طبیعی و هیدروکربنی فراوان، تعداد بالای معادن و موقعیت ژئوپلیتیکی مهم‌ترین توانایی­های ارزشمند و قابل‌اتکا در زمینه رقابت اقتصادی کشور هستند و متغیرهایی مانند تغییر سیاست­ها و برنامه­ها همراه با تغییر دولت­ها؛ عدم تنوع در ابزارهای تأمین مالی در بازار سرمایه؛ ضعف دیپلماسی کشور؛ نبود تحرک و پویایی در تولید کل و سرانه؛ بزرگ بودن دولت؛ تحریم­های بین­المللی به‌عنوان بزرگ‌ترین موانع توسعه اقتصادی کشور محسوب می­شوند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Competitiveness of Iran's Economic Power with the Countries of the West Asian Region (Case Study: Iran, Saudi Arabia, Turkey, Pakistan and Egypt)

نویسندگان [English]

  • Mohammad Reza Hafeznia 1
  • Reyhaneh Salehabadi 2
  • Sajed Bahrami Jaf 3
1 Professor of Political Geography, Tarbiat Modares University, Iran
2 Ph.D. in Political Geography, Tarbiat Modares University, Iran
3 Sajed Bahrami Jaf Ph.D. Student in Political Geography, Ferdowsi University of Mashhad, Iran
چکیده [English]

Objective: The purpose of this article is to examine the economic competitiveness of Iran with other countries in the region such as Saudi Arabia, Turkey, Pakistan and Egypt; In this way, a kind of understanding of economic power in front of other regional competitors could be achieved and it was possible to gain a proper understanding of capabilities, economic capacities and exploit them in order to increase economic growth and development.
Method: The research method is descriptive-analytical and its purpose is practical. The present study is conducted in two dimensions. In the first stage, the required data and information were studied through documentary and library studies, including documents related to power and economic development. Then, the goals, important strategies to achieve the goals and capabilities of Iran's economic power were entered into Meta-SWOT software.
Findings: The research findings show that according to the advantages and capabilities of the Islamic Republic of Iran in comparison with the target countries, there is a significant competitiveness that can increase the economic power of Iran in the horizon of 1420 according to resources and capabilities.
Conclusion: The results show that the most important advantages of Iran's economic power over competitors (Saudi Arabia, Turkey, Egypt and Pakistan) are having young manpower, abundant natural and hydrocarbon reserves, high number of mines and geopolitical position. They are valuable and reliable in the field of economic competition of the country and variables such as change of policies and programs along with change of governments; Lack of diversity in financing instruments in the capital market; Weakness of the country's diplomacy; Lack of mobility and dynamism in total and per capita production; The size of the government; International sanctions are considered to be the biggest obstacles to the country's economic development.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Competitiveness
  • Economic Power
  • West Asia
  • Iran
 
1.  اطاعت، جواد (1391). سیاست خارجی و توسعه در ایران، انجمن ژئوپلیتیک ایران.
2.  اعظمی، هادی (1383)، الگویابی نظام قدرت در آفریقا، رساله دکتری جغرافیای سیاسی، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.
3.  حافظ نیا، محمدرضا، صالح آبادی، ریحانه (1399). بهینه سازی مدل سنجش قدرت ملی کشورها، رساله دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس.
4.  خدادادکاشى، فرهاد (1388). دیدگاه­هاى مختلف در مورد مفهوم و نظریه رقابت و تطبیق آن با وضعیت رقابت در بخش صنعت ایران. پژوهشها و سیاست­هاى اقتصادى، 71 (51 ): 25-40.
5.  زرقانی، سیدهادی (1385)، ارزیابی متغییرهای موثر بر قدرت ملی و طراحی مدل سنجش قدرت ملی، رساله دکتری جغرافیایی سیاسی، دانشگاه تربیت مدرس تهران.
6.  زرقانی، سیدهادی (1392). سنجش و رتبه­بندی قدرت ملی کشورهای جهان اسلام، دوفصلنامه علمی-پژوهشی جامعه شناسی جهان اسلام، 1(2): 1-26.
7.  کاویانی، مراد، مالداری، حسین (1396). تاثیر موقعیت ژئوپلیتیک بر راهبرد ملی مطالعه موردی: جنوب شرق ایران، پژوهش­های جغرافیای انسانی، 49(4): 841-855.
8.  گرشاسبی، علیرضا، نعمت اللهی، سمیه (1396). صادرات محصولات با فناوری بالا و قدرت­های اقتصادی نوظهور؛ واکاوی مولفه­های مرتبط در اقتصاد ایران، بررسی­های بازرگانی، شماره 81.
9.  گل کرمی، عابد، کریمی پور، یدالله، متقی، افشین، ربیعی، حسین (1397). تبیین ژئوپلیتیک سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر قابلیت­های ژئواکونومیک، نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی،18(49):37-57.
10.متقی، ابراهیم، رمضانی، امیر، نکونعل، فاطمه (1395). نقش منابع و اقتصاد انرژى در گسترش رقابت­های منطقه­ای ایران و عربستان، فصلنامه پژوهش­هاى روابط بین­الملل،1(20): 15-37.
11.  مرادیان، محسن؛ هادی‌نژاد، فرهاد؛ پورمنافی، ابوالفضل. (1397). ارائه الگویی برای ارزیابی و تحلیل قدرت نظامی کشورها،  فصلنامه علمی راهبرد دفاعی16(4): 169-200.
12.مهرگان، نادر، رضایی، روح الله (1388). اثر ساختار سنی جمعیت بر رشد اقتصادی، فصلنامه پژوهش­های اقتصادی ایران، 13(39): 137-146.
13.هادیان، ابراهیم، میرهاشمی، سید محمد (1397). منابع طبیعی و رشد اقتصادی:آزمون نظریه فشار بزرگ در کشورهای در حال توسعه، فصلنامه سیاستهای مالی و اقتصادی،6(21): 183-210.
References
1.   Azami, Hadi (2004), Modeling the Power System in Africa, PhD Thesis in Political Geography, Tehran: Tarbiat Modares University.(in Persion)
2.   Chan Jennifer L. Miles (2017). Standing economy: does the heterogeneity in the energy cost of posture maintenance reside in differential patterns of spontaneous weight-shifting? , European Journal of Applied Physiology, April 2017, Volume 117, Issue 4, 795–807.
3.   Clowes David (2015),  Aspects of global security – the measurement of power & its projection Results from twenty selected countries (2000-2013), Journal of International Studies, 8(1):53-66. DOI: 10.14254/2071-8330.2015/8-1/5.
4.   Feldman, Maryann, Theodora, Hadjimichael, Tom Kemeny,  Lauren Lanahan (2013). Economic Development: A Definition and Model for Investment, University of North Carolina, Chapel Hill
5.   Etaat, Javad (2012). Foreign Policy and Development in Iran, Iranian Geopolitical Association.(in Persion)
6.   Garshasbi, Alireza, Nematollahi, Somayeh (2016). Export of high-tech products and emerging economic powers; Analysis of Related Components in Iran's Economy, Business Studies, No. 81, February and March 2016. (in Persion)
7.   Gol Karami, Abed, Karimipour, Yadollah, Mottaqi, Afshin, Rabiee, Hossein (2018). Explaining the Geopolitics of the Foreign Policy of the Islamic Republic of Iran with Emphasis on Geoeconomic Capabilities, Journal of Applied Research in Geographical Sciences,18(49):37-57.(in Persion)
8.   Hafeznia, Mohammad Reza, Salehabadi, Reyhaneh (2020). Optimization of the national power measurement model of countries, PhD thesis in political geography, Tarbiat Modares University .(in Persion)
9.   Hadian, Ebrahim, Mirhashemi, Seyed Mohammad (2018). Natural Resources and Economic Growth: A Test of Large Pressure Theory in Developing Countries, Quarterly Journal of Fiscal and Economic Policies, 6(21):210-183 .(in Persion)
10.     Hausmann, R., & Rodrik, D. (2003). Economic development as self-discovery. Journal of Development Economics, 72(2), 603–633. doi:10.1016/s0304-3878(03)00124-x 
11.     Hua Liao, Weihua Dong, Huiping Liu , Yuejing Ge  (2015),  Towards Measuring and Visualizing Sustainable National Power-A Case Study of China and Neighboring Countries,   ISPRS Int. J. Geo-Inf. 2015, 4, 1672-1692; doi:10.3390/ijgi4031672.
12.     Khodadad Kashi, Farhad (2009). Different views on the concept and theory of competition and its adaptation to the competition situation in the Iranian industrial sector. Economic Research and Policy, 71 (51): 40-25.(in Persion)
13.     Kaviani, Murad, Maldari, Hossein (2017). The Impact of Geopolitical Situation on  National Strategy Case Study: Southeastern Iran, Human Geography Research, 49(4).(in Persion)
14.     Mottaqi, Ibrahim, Ramezani, Amir, Nekounal, Fatemeh (2016). The Role of Energy Resources and Economics in Expanding Regional Competition between Iran and Saudi Arabia, Quarterly Journal of International Relations Research, 1(20): 15-37. (in Persion)
15.     Mehregan, Nader, Rezaei, Ruhollah (2009). The Effect of Population Age Structure on Economic Growth, Iranian Economic Research Quarterly, 13(2):1-4.(in Persion)
16.     Moradian, Mohsen, Hadinejad, Farhad, Pourmanafi, Abolfazl. (2018). Provide a model for evaluating and analyzing the military power of countries. Journal of Defense Strategy, 16 (4), 169-200.(in Persion)
17.     Kuznets, Simon (1966). Modern Economic Growth: Rate, Structure and Spread, Yale University Press, New Haven, Connecticut.
18.     Kenneth N. Waltz, (1979). Theory of International Politics (Reading: AddisonWesley Press.
19.     Keng Shu, Jean Yu-Chen Tseng, Qiang Yu (2017). The Strengths of China's Charm Offensive: Changes in the Political Landscape of a Southern Taiwan Town under Attack from Chinese, Economic Power, Volume 232, December 2017 , pp. 956-98.
20.     Jaffee, David (1998). Levels of Socio-economic Development Theory. Westport and London: Praeger. p. 3. ISBN 9780275956585.
21.     Seidman, Karl F. (2005). Economic Development Finance. Thousand Oaks: Sage Publications. p. 5. ISBN 9780765628176.
22.     Greenwood, Daphne T.; Holt, Richard P. F. (2010). Local Economic Development in the 21st Century. Armonk and London: M. E. Sharpe. pp. 3–4. ISBN 9780765628176.
23.     R. Conteras, (2010). How the Concept of Development Got Started" University of Iowa Center for International Finance and Development E-Book Archived 2010-10-08 at the Wayback Machine
24.     Mansell, R & and Wehn, U. (1998). Knowledge Societies: Information Technology for Sustainable Development. New York: Oxford University Press.
25.     Robert O. Keohane, (1989). After Hegemony: Cooperation and Discord in the World Political economy (Princeton: Princeton University Press, 1989).
26.     R, Gilpin, (1981).War and Change in World Politics (Cambridge: Cambridge University Press, 1981).
27.     Schumpeter, Joseph & Backhaus, Ursula, (2003). The Theory of Economic Development. In Joseph Alois Schumpeter, 61–116. doi:10.1007/0-306-48082-4-3.
28.     Zarghani, Seyed Hadi (2006), Evaluation of variables affecting national power and designing a model for measuring national power, PhD dissertation in Geopolitics, Tarbiat Modares University, Tehran.(in Persion)
29.  Zarghani, Seyed Hadi (2013). Measuring and ranking the national power of the countries of the Islamic world, Bi-Quarterly Journal of Sociology of the Islamic World, 1(2):1-26.(in Persion)
30.  Tellis, Ashley J., & Others (2015); Measuring National Power in the Postindustrial Age.Rond:New York.
31.  Wor ld Economic Forum. Global Competitveness Report 2007 -2010.
32.  World bank  (2020). Iran's Economic Update — April 2020