چکیده

اکنون کشورهای پایین دست ترکیه، بُعد جدیدی از مناقشات ژئوپلیتیکی را تجربه می‌کنند. سرچشمه‌های رودخانه ارس، دجله و فرات در ترکیه واقع شده و این رودخانه‌ها به صورت موثر در منابع آبی ایران تاثیرگذار هستند. ترکیه با راهبرد محصورسازی این سرچشمه‌ها، کنترل منابع آبی را در اختیار خود قرار داده و ایران را با چالش‌های متنوع هیدروپلیتیکی مواجه کرده است. این پژوهش از نوع راهبردی و با هدف بررسی روابط هیدروپلیتیکی ایران و ترکیه است. این پژوهش به دنبال پاسخگویی به این پرسش است که «محصورسازی آب توسط ترکیه، چه نتایج ژئوپلیتیکی را برای ایران در پی دارد» و «ترکیه از این مساله زیست محیطی چگونه به عنوان ابزار هیدروپلیتیکی علیه ایران استفاده می‌کند و ایران چطور بر این بحران می‌تواند غلبه کند؟» روش تحقیق کیفی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تاریخی و روش گردآوری منابع اسنادی-کتابخانه‌ای است. نتایج پژوهش، با توجه به بحران کمبود آب در ایران و راهبرد هیدروپلیتیکی اتخاذی ترکیه، تفوق ترکیه بر ایران را در این معادله نشان می‌دهد. ترکیه با استفاده از موقعیت جغرافیایی خود، توانسته آب را به ابزاری سیاسی-اقتصادی بدل کند، لذا توانایی آن را دارد از این عنصر به‌عنوان ابزاری برای چانه‌زنی، افزایش نفوذ و قدرت ژئوپلیتیکی استفاده کند. ایران نیز متاثر از این بحران، با چالش‌هایی مانند مهاجرت، تغییرات اکوسیستمی، چالش مشروعیت، نارضایتی در داخل و امثال آن مواجه شده است. در پایان، راهبردهایی جهت ایجاد همگرایی منطقه‌ای میان کشورهای پایین دست آبی ترکیه به عنوان راهکار غلبه بر بحران پیشنهاد می‌شود.