تقابل جویی عربستان سعودی با جمهوری اسلامی ایران در صحنه سیاست عراق(2018-2003)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه روابط بین الملل دانشگاه علامه طباطبایی

10.30479/psiw.2020.9783.2424

چکیده

هدف: ایران و عربستان دو بازیگر مطرح خاورمیانه و رقیب منطقه‌ای یکدیگر محسوب می‌شوند. در این رابطه، عراق یکی از بازتاب‌های مهم سیاست‌های رقابتی ایران و عربستان در منطقه محسوب می‌شود. تحولات سیاسی و امنیتی سال 2003 میلادی در عراق، منجر به افزایش نقش و تأثیرگذاری جمهوری اسلامی ایران در صحنه سیاسی این کشور شد. در این راستا، عربستان در تلاش است تا ضمن افزایش حوزه نفوذ و گسترش قلمروی ژئوپلیتیکی خود در عراق، از توسعه نفوذ سیاسی و معنوی ایران در این کشور جلوگیری به عمل آورد. از این­رو، هدف اصلی پژوهش، تجزیه و تحلیل سیاست­ها و سازوکارهای عربستان سعودی در مقابله­جویی این کشور با جمهوری اسلامی ایران در صحنه سیاست عراق (2018-2003) می­باشد.
روش:پژوهش حاضر در تلاش است؛ با تکیه بر روش توصیفی تحلیلی و در چارچوب نظریه موازنۀ تهدید، به بررسی ابعاد و زوایای مختلف این موضوع بپردازد.
یافته­ها:یافته­ های پژوهش نشان می­دهد که عربستان در پی شکست داعش در سوریه و عراق، با هدف موازنه‌سازی قدرت منطقه‌ای ایران، به اقداماتی چون تحریک سلفی‌گری، دامن‌زدن به ناامنی‌ها در قلمروی ژئوپلیتیکی ایران و تقویت بنیان دفاعی روی آورده است تا از این طریق از رشد فزاینده قدرت ایران در عراق جلوگیری کند؛ از طرفی ایران نیز در تلاش است با تقویت مناسبات خود با عراق پساداعش مانع از تغییر معادلات قدرت به نفع رقبای منطقه‌ای و بین‌المللی خود به خصوص عربستان در این کشور شود.
نتیجه­گیری: نتایخ حاصل از پژوهش نشان می­دهد؛ عربستان سعودی برای احیاء قدرت و نفوذ خود در عراق که بعد از حمله سال2003 آمریکا به این کشور با افزایش و توسعه قلمروی نفوذ تهران در صحنه سیاست عراق همراه بوده است، سیاست کنترل و مهار نفوذ ایران در منطقه از جمله عراق را دنبال می­کند و در این راستا؛ در اتحادی راهبردی با هم­پیمانان منطقه­ای و فرامنطقه­ای خود، به اتخاذ سیاست­هایی علیه منافع تهران در صحنه سیاسی عراق دست زده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Saudi Arabia's opposition to the Islamic Republic of Iran on the Iraqi political scene (2003-2018)

نویسندگان [English]

  • Hamid dorj 1
  • Majid Abbasi 2
1 Master of Political Science, University of Isfahan
2 Associate Professor, Department of International Relations, Allameh Tabatabai University
چکیده [English]

Objective: Iran and Saudi Arabia are two prominent actors in the Middle East and regional rivals. In this regard, Iraq is one of the important reflections of the competitive policies of Iran and Saudi Arabia in the region. The political and security developments in Iraq in 2003 led to an increase in the role and influence of the Islamic Republic of Iran in the country's political scene. In this regard, Saudi Arabia is trying to prevent the development of Iran's political and spiritual influence in Iraq while increasing its sphere of influence and expanding its geopolitical territory in Iraq. Therefore, the main goal of the research is to analyze the policies and mechanisms of Saudi Arabia in the face of this country's confrontation with the Islamic Republic of Iran in the field of Iraqi politics (2013-2003).
Method: The present study, relying on the descriptive-analytical method and the context of the theory of threat balance, is an attempt to examine the various dimensions and angles of this issue.
Results: The findings show that Saudi Arabia, following the defeat of ISIS in Syria and Iraq, with the aim of balancing Iran's regional power, has resorted to measures such as inciting Salafism, inciting insecurity in Iran's geopolitical realm and strengthening its defense base in order to prevent the growing power of Iran in Iraq; On the other hand, Iran is trying to strengthen its relations with post-ISIS Iraq to prevent the change of power equations in favor of its regional and international rivals, especially Saudi Arabia in this country.
Conclusion: The results of the research show; Saudi Arabia is pursuing a policy of controlling and controlling Iran's influence in the region, including Iraq, in order to restore its power and influence in Iraq, which has been accompanied by an increase in the scope of Tehran's influence in Iraq's politics since 2003 US-led invasion. And in this regard, inn a strategic alliance with its regional and trans-regional allies, it has adopted policies against Tehran's interests in the Iraqi political arena.
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Iran
  • Saudi Arabia
  • Iraq
  • Regional Balance
  • Threat Balance
 
1.  احمدیان، حسن (1395). تحول در سیاست منطقه‌ای عربستان: آورده‌های ملک سلمان. فصلنامهروابطخارجی ،8(4): 97-122.
2.  ازغندی، علیرضا؛ آقاعلیخانی، مهدی (1392). «بررسی عوامل منطقه‌ای واگرایی در روابط ایران و عربستان» (1390- 1384). فصلنامه سیاست، 43(2): 243-225.
3.  باقری، زهرا؛ دهشیار، حسین؛ طباطبایی، سید محمد؛ یوسفی جویباری، محمد (1397). تغییر و تداوم در سیاست خاورمیانه‌ای امریکا از سال 2017- 2001. فصلنامهتخصصیعلومسیاسی، 14(43): 161-200.
4.  پوراحمدی، حسین؛ عباسی، بهرام (1395). اقتصاد سیاسی بین‌الملل و ظهور و کارکرد داعش در خاورمیانه. فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی،7(43): 91-166.
5.  جاودانی‌مقدم، مهدی؛ حریرفروش، حامد (1397). واکاوی زمینه‌ها و ابعاد سیاست خارجی نوین عربستان در خاورمیانه. فصلنامه سپهر سیاست،5(15): 51-74.
6.  جرج، واشنگتن بلاگ؛ وین مادسون؛ وبستر جی. تارپلی. (1397). داعش، خود ما (امریکا) هستیم؛ حقایق تکان‌دهنده پشت پرده ارتش ترور. ترجمه رضا التیامی‌نیا، علی باقری دولت‌آبادی و علی محمدی، تهران: دانشگاه جامع امام حسین (ع)، مؤسسه چاپ و انتشارات.
7.  جعفری‌ولدانی، اصغر؛ پیرهادی، محسن (1395). جایگزینی نفوذ امریکا به جای انگلیس در ایران (1979-1953). فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 1(22): 59-99.
8.  جوادی، سارا؛ ایکنبری، جان (1383). تنها ابرقدرت : هژمونی آمریکا در قرن 21. ترجمه؛ عظیم فضیلی‌پور، مندرج در تنها ابرقدرت .تهران: ابرار معاصر تهران، چاپ دوم: 1-440
9. دهشیری، محمدرضا؛ حسینی، سید محمدحسین (1395). ژئوپلیتیک منطقه و روابط ایران و عربستان. فصلنامه روابط خارجی،8(1): 111-143.
10. شریعتی، شهروز؛ وکیلی، بهنام (1396). واکاوی تأثیر تروریسم بر هژمونی و قدرت منطقه‌ای ایران. فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست،6(52): 41-67.
11. شهریاری، محمدعلی (1396). تحلیل روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان در عراق در قالب تئوری حرکت‌ها. فصلنامه مجلس و راهبرد،24(92): 279-310.
12. کریمی‌فرد، حسین (1395). تبیین رئالیستی سیاست خارجی عربستان در قبال بحران‌های خاورمیانه (2015- 1979). فصلنامه پژوهش‌های روابط بین‌الملل، 21(1): 79-109.
13. لیتل، ریچارد (1389). تحولدرنظریه‌های موازنه قوا. ترجمه؛ غلامعلی چگنی‌زاده، تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر، 1-448
14. مرادی‌کلارده، سجاد؛ روحی‌دهبنه، مجید؛ سیمبر، رضا (1396). انگاره‌های هویتی و تبیین سیاست خارجی عربستان در قبال عراق. فصلنامه پژوهش‌های راهبردی سیاست،6(43): 197-223.
15. مرادی‌کلارده، سجاد؛ هدایتی شهیدانی، مهدی (1396). راهبرد امنیت منطقه‌ای ایران در بحران امنیتی خاورمیانه: ویژگی‌ها و اهداف. فصلنامهروابطخارجی،9(3): 163-192.
16. نجات، سید علی (1394). گروهک تروریستی داعش و امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران؛ چالش‌ها و فرصت‌ها. فصلنامه سیاست،2(6): 103-119.
17. نجفی‌سیار، رحمان؛ قلخانباز، خلیل (1396). دلایل و نشانگان رویکرد تهاجمی عربستان علیه جمهوری اسلامی ایران. فصلنامهروابطخارجی،9(3): 129-162.
18. نورعلی‌وند، یاسر (1396). عربستان سعودی و تلاش برای موازنه‌سازی مجدد در برابر ایران. فصلنامهمطالعاتراهبردی،20(1): 7-32.
19. نیاکویی، سیدامیر؛ مرادی‌کلارده، سجاد (1394). رقابت قدرت‌های منطقه‌ای در عراق. فصلنامه روابط خارجی، 7(1): 121-169.
20. نیاکویی، سید امیر؛ ستوده، علی‌اصغر (1394). ماهیت راهبرد عربستان سعودی علیه انقلاب اسلامی ایران در منازعات سوریه و عراق. پژوهشنامه انقلاب اسلامی، 5(17): 95-110.
21. هراتی، محمدجواد؛ سلیمانی، رضا؛ عبادی، عبدالواحد (1394). بازتاب نظم سیاسی جدید عراق بر روابط دوجانبه ایران و عربستان. فصلنامه سیاست جهانی، 4(3): 149-194.
References
1.Addis, Casey L. (2010), “Iran: Regional perspectives and U. S. Policy”, Congressional Research Service, January 13, 2010, Available at: http: //fpc. State. Gov/documents/organization/137259. Pdf
2.Ahmadian, Hassan (2017).  “Evolution in Saudi Regional Policy: Proceeds from King Salman”.  Foreign Relations Journal, Vol. 8, No. 4, pp. 122-97. (in Persian).
3.Azghandi, Alireza;  Agha Alikhani, Mehdi (2013). "Investigating the factors of regional divergence in Iran-Saudi Arabia relations (1390-1384).  Journal of Politics, Vol. 43, No.  2, pp. 243-225. (in Persian).
4.Bagheri, Zahra;  Dehshiar, Hossein;  Tabatabai, Seyed Mohammad;  Yousefi Joybari, Mohammad (2018).  “Change and continuity in US Middle East policy from 2017-2001”. Journal of Specialised Political Science, Vol. 14, No. 43, pp. 200-161. (in Persian).
5.Barzegar, Kayhan (2015), “Why Iran wants to avoid conflict with Saudi Arabia”, Middle East Eye, October 17, 2015
6.Bazoobandi, Sara (2014),”Iran’s Regional policy: Interest, Challenge and Ambition”, Available at:
7.Berman, Ilan) 2015(, Iran’s deadly ambition: The Islamic Republic’s quest for       global power. New York: Encounter Books, pp. 1-352
8.Pourahmadi, Hossein; Abbasi, Bahram (1395).  “International political economy and the emergence and functioning of ISIS in the Middle East”. Journal of Political and International Approaches, Vol. 7, , No. 43, pp. 166-91. (in Persian).
9.Cordesman, Anthony H. (2010), “Saudi Militants in Iraq: Assesment and Kingdom’s Response”, Center for Strategic and International Studies, Available at: http: //www. Csis. Org.
10.  David, Javier E. (2017), “US-Saudi Arabia seal weapons deal worth nearly $110 billion immediately, $350 billion over 10 years”, Available at: https://www.cnbc.com
11.  Dehshiri, Mohammad Reza;  Hosseini, Seyed Mohammad Hossein (2016).  “Geopolitics of the region and relations between Iran and Saudi Arabia”.  Foreign Relations Journal, Vol. 8, No. 1, pp. 143-111. (in Persian).
12.  Dorell, Oren (2017), “Why the U.S. cares about Saudi Arabia's newly named crown prince?”, USA Today,21 June 2017
13.  Elman, Colin & Miriam Fendius Elman(2003), Lessons from Lakatos in Elman, Colin & Miriam‌ Fendius‌ Elman, (eds‌). Progress in International Relations Theory, Harvard University Press.
14.  Goodarzi, Jubin (2013), “Syria and Iran: Alliance Cooperation in a Changing Regional Environment”. Ortadogu Etutleri. Vol. 4. No. 2, pp. 23-59
15.  George, Washington Blog; Wayne Madson;  Webster J.  Tarpley  (2019).  ISIS is us (America);  Shocking facts behind the terror army.  Translated by Reza Eltiaminia, Ali Bagheri Dolatabadi and Ali Mohammadi. Tehran: Imam Hossein University, Printing and Publishing Institute. (in Persian).
16.  Gregory, Gause, F. (2007), “Saudi Arabia: Iraq, Iran, the Regional Power Balance, and the Sectarian Question”, Strategic Insights, v. 6, issue 2, March 2007.
17.  Harati, Mohammad Javad; Soleimani, Reza;  Ebadi, Abdul Vahed (2015).  Reflection of the new Iraq political order on bilateral relations between Iran and Saudi Arabia.  World Politics Journal, Vol. 4, No. 3, pp. 194-149. (in Persian).
18.  Jafari-Waldani, Asghar;  Pirhadi, Mohsen (2017).  “Replacing American Influence with Britain in Iran (1979-1953)”.  Journal of International Relations Research, Vol. 1, No. 22, pp. 99-59. (in Persian).
19.  Jahner, Ariel (2012), Saudi Arabia and Iran: The Struggle for Power and Influence in the Gulf, International Affairs Review, Volume XX, Number 3, Springe 2012
20.  Javadi, Sarah; John Eckenberry (2005).  The only superpower: American hegemony in the 21st century.  Azim Fazilipoor, translated in the only superpower. Tehran: Contemporary Abrar of Tehran, second edition, pp. 1-440.(in Persian).
21.  Javdani Moghadam, Mehdi;  Harirforosh, Hamed (2018).  “Exploring the context and dimensions of Saudi Arabia's new foreign policy in the Middle East”. Sepehr Siyasat Journal, Vol. 5, No. 15, pp. 74-51. (in Persian).
22.  Kalout, Hussein (2015), “The Geopolitics of the Arab World and the Comprehensive Nuclear Agreement”, receivable in: Iran and the Arab World after the Nuclear Deal: Rivalry and Engagement in a New Era, Available at: http://belfercenter.org/theiranproject.
23.  Karimifard, Hossein (2016).  “Realistic explanation of Saudi foreign policy in the face of the Middle East crisis (2015-1979)”.  Journal of International Relations Researches, Vol.1, No. 21, pp. 109-79. (in Persian).
24.  Kaufman, Stuart J, Richard little and William C. Wohlforth(2007) “The balance of Power in World History”, Palgrave macmillan.
25.  Keynoush, Banafsheh (2016), Saudi Arabia and Iran: Friends or Foes?, New York: Palgrave McMillan, pp. 1-235
26.  Little, Richard  (2011).  Evolution in theories of balance of power. Translated by Gholam Ali Chegni Zadeh, Tehran: Abrar Contemporary International Studies and Research Institute, pp.1-448. (in Persian).
27.  Loi, Charles and Anthony H. Cordesman (2011), “competition between the US and Iran in Iraq”, Center for Strategic and International Studies, at: http: //csis. Org/files/publication/110302_Comp_between_US_Iran_in_Iraq. Pdf
28.  McInnis, J. Matthew (2016), “Can Saudi Arabia really ‘share the neighborhood’ with Iran?”, available at: http://nationalinterest.org/blog
29.  McKernan, Bethan (2017),”Mohammed bin Salman: Who is Saudi Arabia's new Crown Prince?”, The Independente, 21 June 2017
30.  Melman, Yossi (2017), “Israel and Saudi's secret ambition: Is it on track?”, Middleeasteye, 5 July, Available at:
31.  Moradi Kelardeh, Sajjad;  Rohi Dehbaneh, Majid;  Simbor, Reza (2017).  “Identity ideas and an explanation of Saudi foreign policy towards Iraq”.  Journal of Strategic Policy Researches, Vol.1 6, No. 51, pp. 223-197. (in Persian).
32.  Moradi Kelardeh, Sajjad;  Hedayati Shahidani, Mehdi (2017). “Iran's Regional Security Strategy in the Middle East Security Crisis: Characteristics and Objectives”.  Foreign Relations Journal, Vol.9, No. 3, pp. 192-163. (in Persian).
33.  Najafi Sayar, Rahman; Qolkhanbaz, Khalil (2017). “Reasons for Saudi Arabia's aggressive approach against the Islamic Republic of Iran”. Foreign Relations Journal, Vol. 9, No. 3, pp. 162-129. (in Persian).
34.  Nejat, Seyed Ali (2015). “ISIS terrorist group and national security of the Islamic Republic of Iran;  Challenges and opportunities”. Journal of Politics, Vol. 2, No. 6, pp. 119-103. (in Persian).
35.  Niakouyi, Seyed Amir;  Moradi Kelardeh, Sajjad (2015). “Competition of regional powers in Iraq”.  Foreign Relations Journal, Vol.7, No. 1, pp. 169-121. (in Persian).
36.  Niakouyi, Seyed Amir;  Setoudeh, Ali Asghar (2016).  “The nature of Saudi Arabia's strategy against the Islamic Revolution of Iran in the Syrian-Iraq conflict”.  Journal of the Islamic Revolution, Vol.5, No. 17, pp. 110-95. (in Persian).
37.  Noor Alivand, Yasser (2017). “Saudi Arabia and efforts to re-balance Iran.  Journal of Strategic Studies”, Vol. 20, No. 1, pp. 32-7. (in Persian).
38.  Obaid, Nawaf (2016), “The Salman Doctrine: the Saudi Reply to Obama's Weakness”, The National Interest, available At:
39.  Plebani, Andrea (2014), “The Unfolding Legacy of al-Qa‘idA in Iraq: From al-Zarqawi to the New Islamic Caliphate”, Università Cattolica del Scaro Cuore, Vol. 5, No. 4, pp. 1-36
40.  Prifti, Bledar (2017), US Foreign Policy in the Middle East: The Case for Continuity: Springer, pp. 1-163
41.  Rashid, Ahmed (2014), “ISIS: What the US Doesn’t Understand”, The New York Review of Books, Available at: http://www.nybooks.com/blogs/ nyrblog/2014/dec/02/isiswhat.
42.  Saikal, Amin (2016), The Arab World and Iran: A Turbulent Region in Transition, New York: Palgrave Macmillan US, pp. 1-231
43.  Schueftan, Dan (2017), “Israel's Regional Alliances: Strategic relations with Saudi Arabia and the Gulf States in historical perspective”, Mideast Security and Policy Studies, No. 133, May, pp. 32-62
44.  Shahriari, Mohammad Ali (2018). “Analysis of the relations between the Islamic Republic of Iran and Saudi Arabia in Iraq in the form of movements theory”.  Journal of Parliament and Strategy, Vol. 24, No. 92, pp. 310-279. (in Persian).
45.  Shariati, Shahrooz;  Vakili, Behnam (2017).  “Analysis of the effect of terrorism on Iran's hegemony and regional power”. Journal of Strategic Policy Researches, Vol. 6, No. 52, pp. 41-67. (in Persian).
46.  Walt, Stephen M. (1985), ”Alliance Formation and the Balance of World power”, journal of International security, Vol. 9, No. 4 (Spring, 1985), pp. 3-43
47.  Walt‌, Stephen M. (1987), The Origins of Alliance, Ithaca, NY: Cornell University Press, pp. 1-336
48.  Walt‌, Stephen(1988), “Testing Theories of alliance‌ formation‌: the‌ Case of Southwest Asia”, International Organization, Vol. 42, No. 2 (Spring, 1988), pp. 275-316