تحلیل ژئوپلیتیکی عوامل هم‌گرایی و واگرایی در جهان اسلام

نویسندگان

1 استاد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

2 دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

ساختار فضایی- جغرافیایی جهان اسلام که از جنوب شرق آسیا تا غرب افریقا و جنوب شرق اروپا امتداد یافته است، شامل بیش از پنجاه کشور می­شود که حدود 22 درصد خشکی‏های جهان را تشکیل می‌دهند. این ساختار فضایی- جغرافیایی، شامل عوامل متعدد هم‌گرا نظیر تهدید مشترک، منافع مشترک و متقابل و ارزشهای مشترک و تجانس ساختاری می­شود، که زمینه‌ی پیوند بین کشورهای جهان اسلام را فراهم آورده است؛ از سوی دیگر در این ساختار فضایی‌ـ‌‌جغرافیایی عوامل واگرای متعددی نظیر تفاوت فرهنگی، قومی، مذهبی و زبانی، در کنار اختلافات سرزمینی و مرزی و رقابت­های منطقه­ای نیز وجود دارد که سبب شده است گسیختگی و واگرایی بین کشورهای جهان اسلام را به‌وجود ‌آید. با بررسی های صورت گرفته در این مقاله و تحلیل وضعیت و شواهد موجود در جهان اسلام به این نتیجه می‌رسیم که نیروهای ژئوپلیتیکیِ واگراساز نسبت به نیروهای هم‌گراساز از اهمیت و وزن بیشتری برخوردارند. به طوری که، در این رابطه چنین به نظر می­رسد که عوامل و متغیرهای اصلی واگرایی در جهان اسلام، جنبه­ی ژئوپلیتیکی داشته و رقابت بر سر گسترش حوزه‌ی نفوذ در مقیاس­های مختلف محلی، منطقه­ای، ملی و فراملی، نقش عمده­ای را در این زمینه ایفا می­کند.
 مقاله‌ی حاضر سعی دارد با رویکردی توصیفی- تحلیلی به تبیین ژئوپلیتیکی نیروهای هم‌گراساز و واگراساز در جهان اسلام بپردازد و با طبقه­بندی این عوامل، زمینه را برای شناخت بهتر آن­ها فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Geopolitical analysis of divergence factors in the Islamic world

نویسندگان [English]

  • mohammad reza hafezneya 1
  • reybaz ghorbani nezhad 2
  • mohsen janparvar 2
چکیده [English]

Spatial - geographical structure of the Islamic world that is extended from South-East Asia to West Africa and South East Europe is only subscription-based of religious identity and except religion factor, no other factor is common to all of the Islam world. Different cultural, ethnic, religious and language Structures that frequently are found in the Muslim world, along with territorial conflicts, border disputes and regional competitions among Islamic countries has provided the divergence fields for Islam world. In other words, the current situation of the Muslim world represents domination of divergence geopolitical forces on the centripetal forces.
   In this regard, it seems that the main factors of divergence in the Muslim world have geopolitical aspects, and competition over spheres of influence expand in different local, regional, national and transnational scales has major role in this field.
  This paper tries to explain the divergence geopolitical forces in the Islamic world with descriptive and analytical approach and based on the circulation model of Jean Gatman, and classify the divergence factors into two groups for a better understanding of their backgrounds.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic world
  • Divergence
  • Circulation
  • Geopolitics