سناریو های محتمل درآینده پژوهی روابط خارجی ایران و عربستان مبتنی بر تحولات منطقه عربی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای جغرافیای سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی تهران واحد علوم و تحقیقات

2 دانشیارجغرافیای سیاسی دانشکده ادبیات دانشگاه آزاد اسلامی تهران واحد علوم و تحقیقات

3 دانشیار جغرافیای شهری دانشگاه آزاد اسلامی تهران واحد علوم وتحقیقات

چکیده

تحقیق حاضر به دنبال آینده پژوهی روابط خارجی ایران و عربستان مبتنی بر تحولات منطقه عربی است. به منظور انجام صحیح و علمی پژوهش، ابتدا این سوال طرح می گردد که مهم ترین آینده های مطرح در روابط خارجی ایران وعربستان مبتنی بر تحولات ژئوپلتیکی منطقه عربی چیست؟ نوع تحقیق، کاربردی و روش تحقیق تحلیلی- تبیینی(با استفاده از روش گلوله برفی) می باشد. در این روش 25 نفر از اساتید و افراد نخبه با ویژگی های خاص انتخاب و از طریق پرسشنامه مورد سوال قرار گرفتند که از طریق این خبرگان مولفه ها، شاخص ها و گویه ها ارزیابی شده و در نهایت پرسشنامه برای آنها ارسال گردید.پس از تایید پایایی و روایی پرسشنامه، جهت تحلیل نتایج از آزمون فریدمن استفاده شد. مهم ترین نتایج حاصله از تحلیل گویه ها و شاخص ها نشان می دهد که : آینده محتمل در روابط خارجی ایران و عربستان با تاثیرپذیری از تحولات منطقه ای عربی متصور خواهد بود و مهم ترین مولفه های تاثیرگذار در آینده پژوهی روابط خارجی ایران وعربستان به ترتیب اهمیت؛ دفاعی، فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی می باشد که سناریوهای محتمل هم برهمین مبنا نوشته شده است. همچنین محقق به این نتیجه می رسد که دورنمای روشنی در روابط میان ایران و عربستان دیده نمی شود بلکه به صراحت گفت که روابط در آینده تیره تر نیز خواهد شد. پیشنهاد می گردد ملاحظات راهبردی در خصوص تنظیم روابط با عربستان سعودی با ترسیم اهداف مرحله ای و حرکت های گام به گام و تدریجی اتخاذ گردد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Probable scenarios in future studies of Iran and Saudi Arabia foreign affairs based on geopolitical evolution of Arabic zone.(until 2025).

چکیده [English]

In this study, the researcher is looking for future studies of Iran and Saudi Arabia’s foreign relations based on transitions of Arab world. In order to have a correct and scientific research, first, this question arises that what is the most important future for Iran and Saudi Arabia’s foreign relations based on the geopolitical transitions of Arab world. In the path of finding the answer, five more sub-questions are raised. This research is designed as an applied research in which the researcher uses an analytical – explanatory methodology (the snowball method). In this method, 25 members of faculty and elite with specific characteristics were selected and were asked through questionnaire. The components, indicators and items were carefully assessed by these experts. After confirmation of the reliability and validity, the Friedman Test was used to analyze the results. The most important results from the items and indicators analysis show that: three potential, probable and desirable futures are predicted for Iran and Saudi Arabia’s foreign relations following transitions of Arab world (Yemen, Syria, Iraq, etc.). And the most influential factors in future studies of Iran and Saudi Arabia’s foreign relations are defensive, cultural, and political, social and economic factors (in order of importance). The researcher also concludes that no bright future lies ahead of Iran and Saudi Arabia relations and it can be explicitly stated that these relations will be even darker in future. The strategic considerations on relations with Saudi Arabia should be taken by outlining goals ...

کلیدواژه‌ها [English]

  • probable scenarios
  • Futures Studies
  • foreign relations
  • geopolitical evolutions
 

1. شفیعی سروستانی، اسماعیل، (1391)، دانشستان سرزمین‌های درگیر در واقعه شریف ظهور، ج 1، تهران: موعود عصر (عجل‌الله تعالی فرجه الشریف)، چاپ دوم.

2. عزتی، عزت‌الله، (1381)، تحلیلی بر ژئوپلیتیک ایران و عراق، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه، چاپ اول

3. سجادپور، کاظم، (1383)، نگاهی به اهداف و ابزار در سیاست خارجی، چهارچوب‌های مفهومی و پژوهشی برای مطالعه سیاست خارجی، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.

4. رستمی، محسن و همکاران، (1392)، ترکیه و بیداری اسلامی، تهران: انتشارات شهید صیاد شیرازی.

5. جکسون، ر. وسورنسون،گ، (1385)، درآمدی بر روابط بین‌الملل، مترجم م. ذاکریان، ا. تقی زاده و ح. سعیدی کلاهی، تهران: انتشارات میزان، دوم.

6. بحرانی، مرتضی، (1381)، جنبش‌های سیاسی ـ اجتماعی بحرین، تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، چاپ اول.

7. کریمی‌پور، یدالله، (1380)، ایران و همسایگان، تهران: نشر جهاد دانشگاهی،اول

8. مجتهدزاده، پیروز، (1381)، ایده‌های ایرانی و دگرگونی‌های ژئوپلیتیک، تهران: نشر نی، دوم

9. مظفری، مهدی، (1357)، امارات خلیج‌فارس، پژوهش اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی، اول

ب- مقالات

  1. اعتمادی، فرامرز، (1391)، «نگاهی به بیداری اسلامی در خاورمیانه»، مجله سرباز، تهران: سوره، شماره188، 23.
  2. اسدی، علی‌اکبر، (1386)، «رویکرد عربستان سعودی در قبال شیعیان خاورمیانه- دلایل و زمینه‌ها»، فصلنامه مطالعات منطقه‌ای جهان اسلام،تهران، سال هشتم، شماره 29، 11
  3. عطایی، فرهاد؛ منصوری مقدم، محمد، (1392)، «تبارشناسی سیاست خارجی راهبردی»، فصلنامه روابط خارجی، تهران، پژوهشکده تحقیقات استراتژیک، سال پنجم، شماره اول، 133-168.
  4. نصیری، قدیر، (1382)، «مکتب کپنهاگ: مبانی نظری و موازین عملی»، فصلنامه مطالعات دفاعی و امنیتی، دانشکده و پژوهشکده دفاع(دافوس)-دانشگاه جامع امام حسین(ع)، تهران، دانشگاه امام حسین(ع)، شماره 36، 14-16
  5. یزدان‌فام، محمود، (1390)، «تحولات جهان عرب؛ صورتبندی قدرت و هویت در خاورمیانه»، فصلنامه مطالعات راهبردی، تهران:پژوهشکده مطالعات راهبردی، شماره دوم، سال چهاردهم، 48.
ج- اینترنتی

  1.  www.farhangnews.ir
  2. www.jahan.com
د- پایان‌نامه

  1. هاشم‌آبادی، حسینعلی، 1389، روابط جمهوری اسلامی ایران و عربستان در دهه‌ اخیر، تهران: دانشگاه امام صادق، پایان‌نامه‌ کارشناسی ارشد.
هـ- انگلیسی

  1. Cohen, Joel E. 2001. What the Future Holds. U.S.A. : Library of Congress Cataloging-in-Publication Data, 2001.
  2. Ruth, Kelly, "Futures thinking to achieve sustainable development at local level in Ireland. s.l. : Foresight : the Journal of Futures Studies", Strategic Thinking and Policy 6,2, 2004.