واکاوی ریشه‌های شکل‌گیری داعش در سوریه و عراق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیات علمی گروه علوم سیاسی دانشگاه یاسوج

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه یاسوج

چکیده

داعش نام اختصاری گروه افراطی موسوم به دولت اسلامی عراق و شام که در سوریه و عراق فعالیت دارد، داعش در واقع ادامه تشکیلاتی گروه‌های سلفی جهادی در عراق به رهبری ابومصعب زرقاوی بوده که همواره در اعلامیه‌های خود به فتواهای ابن تیمیه استناد می‌کردند. این گروه تندرو بخاطر تفسیر و قرائت‌های خشن از اسلام و خشونت‌هایش معروف می‌باشد. جریان داعش، از حیث زمینه‌های اجتماعی شکل‌گیری، نوع ایدئولوژی و تفکر حاکم بر آن، سازماندهی و عملکرد و همچنین نیروهای خارجی درگیر در آن، توجه بسیاری از پژوهشگران و تحلیل‌گران را به خود جلب کرده است. طبعا پرداختن به چنین پدیده پیچیده‌ای بدون در نظر گرفتن متغیرهای داخلی دو کشور سوریه و عراق و همچنین منافع بازیگران خارجی میسر نیست. بنابراین، پژوهش حاضر تلاش می‌کند به این پرسش‌ اصلی پاسخ دهد که زمینه‌های داخلی و بین‌المللی شکل‌گیری داعش و بحران اخیر در سوریه و عراق چیست؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ترکیبی از عوامل داخلی و خارجی در شکل‌گیری این گروه تندرو و گسترش بحران در دو کشور سوریه و عراق نقش داشته‌اند. به عبارت دیگر آموزه‌های وهابیت عربستان و بحران‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی این جوامع از یکسو و دخالت بازیگران خارجی و متحدان منطقه‌ای آنها برای حفظ موقعیت و جایگاه خود در موازنه قدرت جدید درپی جنبش های مردمی در منطقه از سوی دیگر منجر به شکل‌گیری این گروه سلفی تندرو و ناامن شدن منطقه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysing the roots of formation of Islamic state in Syria and Iraq (ISSI)

چکیده [English]

Daesh abbreviated Extremist group called the Islamic State of Syria and Iraq and the Levant, which is active in Syria and Iraq (ISSI). In the past two years, the group has managed to occupy large parts of Iraq and Syria. In fact, Daesh continued Salafi groups led by Abu Musab al-Zarqawi in Iraq Jihad who was active in his declarations rely on Ibn Taymiyya’s fatwa. This extremist group is known for its harsh interpretation of Islam and its violence. Daesh, because of the social formation, ideology, organization and operation, as well as external forces involved, has attracted the attention of many researchers and analysts. Of course, not possible to address such a complex phenomenon, regardless of the internal variables of both Syria and Iraq, as well as the interests of external actors. Hence, the present study tries to answer the question, what is the area of domestic and international Daesh formation and the crisis in Syria and Iraq? The findings suggest that a combination of internal and external factors have played a role in the Daesh formation and development of the crisis in Syria and Iraq. In other words, Saudi Wahhabi teachings and social crises, economic and cultural communities on the one hand  and involvement of external actors and their regional allies to maintain its position in the new balance of power following the popular movements in the other hand, has led to the formation of the Salafist Group Extremist and unsafe area.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamic state
  • Syria
  • Iraq
  • vahabism
  • Fundamentalism
  • Saudi Arabia
 

1.

  1. ابراهیم‌نژاد، محمد و فرمانیان، مهدی؛ (1393)، دولت اسلامی عراق و شام: بررسی و تحلیل تاریخ و افکار، قم: دارالاعام لمدرسه اهل‌بیت، چاپ اول.
  2. اسماعیل، طارق، (1365)، تحول سیاسی در سوریه، ترجمه سعید برزین، تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ اول.
  3. اکبری، حسین، (1387)، بازی با آتش، احتمال حمله امریکا به ایران، تهران: نشر اندیشه‌سازان، چاپ اول.
  4. دکمجیان، هرایر، (1390)، اسلام در انقلاب، جنبش‌های اسلامی معاصر در جهان عرب، ترجمه دکتر حمید احمدی، تهران: کیهان، چاپ ششم.
  5. روحانی، حسن، (1388)، آشنایی با کشورهای اسلامی، تهران: نشر مشعر، چاپ اول.
  6. زاهدی، سعید، بی­تا، سلفی­گری در جهان اسلام از وهابیت تا القاعده، قم: انتشارات عابد، چاپ اول.
  7. سبحانی، جعفر، (1380)، وهابیت مبانی فکری و کارنامه عملی، قم: مؤسسه امام صادق (ع)، چاپ هشتم.
  8. عطوان، عبدالباری، (1391)، سازمان سری القاعده، ترجمه فرزان شهیدی، تهران: مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، چاپ اول.
  9. فقیهی، علی‌اصغر، (1364)، وهابیان، قم: مؤسسه اسماعیلیان، چاپ دوم.
10.قاسمیان، روح‌الله، (1392)، کنکاشی در تحولات سوریه؛ ریشه­ها، بازیگران و پیامدها، تهران: مؤسسه مطالعات غرب آسیا و افریقا، چاپ اول.

11.کپل، ژیل، (1382)، پیامبر و فرعون، ترجمه حمید احمدی، تهران: کیهان، چاپ اول.

12.کتاب سبز سوریه، (1387)، تهران: مؤسسه چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی، چاپ اول.

13.لو استرنج، گای، (بی­تا)، جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی، ترجمه محمود عرفان، تهران: ناشر بنگاه ترجمه و نشر کتاب، چاپ اول.

14.محمد ، عبد، (1370)، وهابی‌ها را این‌گونه دیدم، ترجمه میثم موسایی، تهران: نشر سازمان تبلیغات،چاپ اول.

15.احمدی، حمید، (1384)، «جنبش­های اسلامی و خشونت در خاورمیانه»، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، سال دوازدهم، ش ۱، 49ـ۳۲.

16.اسدی، علی‌اکبر، (1384)، «امریکا و گروه‌های اجتماعی عراق»، فصلنامه مطالعات منطقه­ای جهان اسلام، سال ششم، شماره 24، 187.

17.زیسر، آیل، (1374)، «سوریه و اسرائیل میان جنگ و صلح»، فصلنامه خاورمیانه، سال دوم، شماره 2، 44.

18.ساعی، احمد؛ علیخانی، مهدی، (1392)، «بررسی چرخه تعارض در روابط ج.ا. ایران و عربستان»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 22، 129-103.

19.سریع­القلم، محمود، (1374)، «تبیین مبانی سیاست خارجی عراق» فصلنامه خاورمیانه، سال دوم، شماره 2، 38 – 93.

20.عباس فتح آبادی، مهدی(1389)،« القاعده پس از 11 سپتامبر»، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 40 , شماره 2، 15.

21.محب علی، قاسم، (1390)، «ریشه­های بحران»، مهرنامه، سال دوم، شماره هجدهم، دی ­ماه

22.مهدی بخشی، شیخ احمد، (1385)، «جهاد از ابن تیمیه تا بن لادن»، علوم سیاسى، شماره 34 ، ص4.

23.نعیمیان، ذبیح‌الله، (1386)، «جریان نوسلفی­ها در دوران معاصر»، مطالعات انقلاب اسلامی، شماره 11، 4.

24.نیاکویی، سید امیر؛ بهمنش، حسین، (1391)، «بازیگران معارض در سوریه: اهداف ورویکردها»، فصلنامه روابط خارجی، سال چهارم، 135-97.

25.مسجدجامعی، محمد، (1386)، «تحولات اندیشه سلفی در دوران معاصر: کدامین آینده؟»، دفتر مطالعات وزارت امور خارجه (سخنرانی2/11/86).

26.موسوی، سید حسین، (1388)، «مذاکرات سوریه و اسرائیل»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال دوازدهم، شماره دوم، 3.

27. شریعتی، سارا، (1381)، «بنیادگرایی اسلامی: دلایل درونی، علل بیرونی»، روزنامه ایران،یکشنبه 27/5/1381، 8 .

 28.رشیدی، علی، (10/7/1393)، «داعش، ماهیت و تاریخچه»،                                  http://tabesh.net

29.حسین­پور، محمدمهدی، (10/7/1393)، «طالبان و القاعده»         http://www.vahabiat.porsemani.ir

30.شیخ‌الاسلام، حسین، (14/7/1393)، «علل بحران و آینده سوریه»،             http://www.hamandishi.ir

31.ابن­کثیر الدمشقی، ابو الفداء الحافظ« البدایه و النهایه»، بیروت، دارالکتب العلمیه، ج 14.

32.ابوزهره، محمد(بی­تا)، «تاریخ المذاهب الاسلامیه» ، قاهره، دارالفکر العربی.

33.الشوکانی، محمد بن علی، «البدر الطالع»،  بیروت، دار المعرفة، ج 1.

34.الجواهری، محمد عابد، (2000)، «العقل السیاسی العربی محددانه وتجلیانه»، طبعه 4، بیروت: مرکز الدراسات واحد العربیه.

35.تقوی، ابوالعلی، (بی تا )، «الفرقه الوهابیه فی خدمه من هو»، بیروت- لندن، الارشاد لطباعه و لنشر.

36.حبیب الغالبی، ابراهیم، (2007)، «شرکه بلاک ووتر وحقیقه المرتزقه»، مرکز العراق الدراسات.

37.سبحانی، جعفر، (1411)، « بحوث فی الملل و النحل»، بیروت، الدار الاسلامیه، ج 1، 326 – 327.

38.سعد، عادل، (2009)، «النخبه الحاکمه فی العراق وحاجتها الی قوه المنشا وتعمیق النفوذ»، مرکز العراق الدراسات.

39.ماکففرن، جورج؛ ویلیام، بولک، (2006)، «الخروج من العراق خطه عملیه الانسحاب الان»، بیروت: مرکز الدراسات واحد العربیه.

40.مجموعه من الباحشین، (2008)، «العراق تحت الاحتلال تدمیر الدوله تکریس الفوضی»، بیروت: مرکز الدراسات واحد العربیه.

  1. Anthony, Cordesman, Saudi militants in Iraq،: Assesment and Kingdoms Response، (2005. september 19) www.esis.org.
  2. Asher, susser (2009), 'the war in gaza- a view from israel', www.rusl.org.
  3. Addis, Casey L. (2010). Iran: Regional Perspectives and U.S. Policy, Congressional Research Service, http://fpc.state.gov/documents/137259.
  4. Baroud, Ramzy. (2011). Syria Uprising Falls Victim to Power Plays. http://www.foreignpolicyjournal.com
  5. Bolton, K. R. (2011). The Syrian Uprising: U.S. Follows a Failed Path-http://www.foreignpolicjournal.com.
  6. Cathail, Maidhc. (2011). Sanctioning Syria: The Long Road to Damascus. http://www.foreignpolicjournal.com.
  7. Chossudovsky, Michel. (2011). The Destbillzation of Syria and the Broader Middle East War. http://www.globalresearch.ca/index.php.
  8. Cloud, David S and Thom Shanker, (2007). Gaps in Training Iragi Forces Worry Top U.S Commanders, New York Times, 14, July.
  9. Crisis Group, In Their Own Words, February 2006.
  10. Daniel, Byman and Kenneth, Pollack, (2012). The Syrian Spillover Foreign Policy. http://www. Foreignpolicy.com
  11. Dexter Filkins, Profusion of Iragi Groups Helps Them Service in Irag, New YorkTimes, and December 2, 2006.
  12. Dexter Filkins, Irag Qaida Chief Seems to pursue a lower Profile, New YorkTimes, March 25, 2006.
  13. Ertugul, Dogan. (2012). A Test for Turkeys Foreign Policy: The Syria Crisis, Turkish Economic and Social Studies Foundation(TESEV),at: http://www.tesev.org.tr
  14. Falk, Richard. (2011). Global Leadership: American Retreat, Bric Ambivalence, and Turkeys Rise. http://www.foreignpolicjournal.com.
  15. Jahner, Aiel. (2012). Saudi Arabia and Iran: The Struggle for Power and Influence in the Gulf, International Affairs Review.
  16. Lary Dimond, JunaLins and Seymon Martin (Eds), Democracy in developing eptember, vol.1. (Boulder: lynne Reiner publishers, 1989)
  17. Lionel, Beehner، Iraqs meddle Some Neighbors" "، 2006 August 31. Www. Cfr. Org
  18. Valbjorn, morten and bank, andre(2011), the new arab cold war: rediscovering the arab dimension of middle east regional politics, british international studies assoc
  19. Richard N. Haas, Petraeus, Crocker Blunt Congressional Criticism on Iraq, September 11, 2007, www.cfr.org
  20. Robert M.Darnin. (2012).Syria by the Numbers III, Council on Foreign Relations.
  21. U.S. Department of State, Office of the Coordinator for counterterrorism, Country Reports on Terrorism 2004, Department of State Publication 11248,April 2005, PP 94-95.
  22. Waltz, Kenneth H. (1979), Theory of International Politics, New York:  Random House.
 

)