جریان شناسی سیاسی- اجتماعی اسلام معاصر بر اساس نظریه شکاف‌های اجتماعی: سنت/ مدرن

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه علوم سیاسی دانشگاه گیلان، رشت، گیلان، ایران

10.30479/psiw.2020.11910.2657

چکیده

هدف: شناخت زندگی سیاسی مرهون شناخت و تجزیه‌وتحلیل جریان‌های سیاسی- اجتماعی آن است. مقاله حاضر با هدف استفاده از مدل شکاف‌های دووجهی متقاطع سنت- مدرن درصدد است جریان‌های سیاسی اجتماعی اسلام معاصر را تقسیم‌بندی و قالب‌بندی کرده و چگونگی نقش آن‌ها را وارسی کند.
روش:روش پژوهش این مقاله تحلیلی- توصیفی بوده و با کاربست الگوی نظری شکافِ سنت/ مدرن و با جمع‌آوری اطلاعات و داده‌ها به شکل کتابخانه‌ای و اسنادی تحریر شده است.
یافته­ها: یافته‌ها نشان می‌دهند جریان‌های سیاسی اجتماعی متکثر و متعارض در جوامع مسلمان چگونه قابل دسته‌بندی بوده و چه نقشی دارند. و همچنین توضیح می‌دهند که جریان‌های جوامع اسلامیِ معاصر در سه دسته گرایش کلی قرار دارند و جریان‌های سیاسی اجتماعی آن‌ها برحسبِ شکاف سنت/ مدرن به چهار دسته اصلی تقسیم و از میانِ آن‌ها دوازده جریان سیاسی اجتماعی منشعب شده است.
نتیجه‌گیری: برای مطالعه کنش و نقش جریان‌های سیاسی- اجتماعی جوامع مسلمان اولاً نوعی تنوع فکری و کثرت‌گرایی، ارزش‌گرایی و کارکرد در آن‌ها موجود است و ثانیاً نگاه یکپارچه و مطلق در مورد ماهیت جریان‌های سیاسی- اجتماعی تلقی نادرست از این پدیده است، زیرا آن‌ها گفتمان‌های متفاوت دارند و به‌جای هم‌گرایی و هم‌افزایی معطوف به تلون و تکثر و رقابت شدید هستند. نتیجه‌گیری کلیِ پژوهش ارائه صورت‌بندی و قالب‌بندی جدید در بحث جریان شناسی سیاسی جوامع اسلامی معاصراست.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Socio-Political Flow of Contemporary Islam According to Social Gap Theory: Traditional / Modern

نویسنده [English]

  • Mohammad Hossein Esmaeili Sangari
Political science Grope, University of Guilan, Rasht, Guilan, Iran
چکیده [English]

Objective: Understanding a political life can be obtained from recognizing and analyzing its socio-political currents. The present article aims to use the model of traditional-modern cross-sectional gaps to divide and format the socio-political currents of contemporary Islam and to examine how they play a role.
Method: The research method of this article is analytical-descriptive and has been written by applying the theoretical model of tradition / modern gap and collecting information and data in the form of library and documentary research.   
Results: The findings show how pluralistic and conflicting socio-political currents in Muslim societies can be categorized and what their role is. They also explain that the currents of contemporary Islamic societies are in three general categories and their socio-political currents are divided into four main categories according to the tradition / modern gap and twelve socio-political currents are branched out from among them.               
Conclusion: To study the action and role of socio-political currents in Muslim societies, firstly, there is a kind of intellectual diversity and pluralism, value-orientation and function in them, and secondly, a unified and absolute view of the nature of socio-political currents would be a misunderstanding of this phenomenon. They include different discourses, and instead of convergence and amplification, they are focused on colorfulness, multiplicity and intense competition. The general conclusion of the research is to present a new formulation and formatting in the discussion of the political currents of contemporary Islamic societies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Contemporary Islam
  • Political Sociology
  • Current Studies
  • Tradition
  • Modern
 
1.     احمدی، حمید (1384). جنبش‌های اسلامی و خشونت در خاورمیانه. فصلنامه مطالعات خاورمیانه، 12(1):39.
2.     اخلاقی‌نیا، مهدی، (1389)، «راهبردهای نوین اسلام میانه‌رو در مصر»، قابل‌دسترسی در سایت باشگاه اندیشه.
https://www.mehrnews.com/news/3770782/%D9%85%D8%B5%D
3.     اسپوزیتو، جان؛ جان، وال. (1389). جنبش‌های اسلامی معاصر. ترجمه شجاع احمدوند، تهران: نشر نی.
4.     ایوبی، حجت (1377). شکاف‌های قومی و خشونت در پیکار سیاسی. فصلنامه راهبرد، (1): 19-38.
5.     بشیریه، حسین. (1381). دیباچه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی ایران، دوره جمهوری اسلامی. تهران: نشر نگاه معاصر.
6.     بشیریه، حسین؛ قاضیان، حسین (1380). بررسی تحلیل مفهوم شکاف‌های اجتماعی. مجله شناخت، (30): 74-39.
7.     حلبی، علی‌اصغر. (1388). تاریخ نهضت‌های دینی سیاسی معاصر. تهران: انتشارات زوار.
8.     خسروپناه، عبدالحسین. (1389). جریان سنجی فکری ایران معاصر. تهران: موسسه فرهنگی حکمت نوین اسلامی.
9.     داوری، رضا. (1373). فلسفه در بحران. تهران: انتشارات امیرکبیر.
10.  صبا، هادی، (1388)، «شبکه جهانی اخوان المسلمین»، قابل‌دسترسی در سایت باشگاه اندیشه. https://www.khabaronline.ir/news/220305/%D8%AA%D8%
11.  صدری، محمد. (1388). بنیاد استدلال در حقوق اسلامی. تهران: نشر اندیشه‌های حقوقی.
12.  طباطبایی، محمد (1392). شکاف‌های نوین سیاسی در جوامع اروپایی. مجله روابط خارجی، (18): 220-189.
13.  عباس‌زاده فتح آبادی، مهدی (1389). القاعده پس از 11 سپتامبر (با تأکید بر عراق). فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 40(2): 151-170.
14.  عنایت، حمید. (1365). اندیشه سیاسی در اسلام معاصر. تهران: خوارزمی.
15.  قاسمی، علی‌اصغر (1393). آسیب‌شناسی شکاف‌های اجتماعی و ارائه راهبردهایی برای تقویت همبستگی ملی در ایران. مجله راهبرد، (71): 72-41.
16.قوام، عبدالعلی؛ بهرامی، سیامک (1391). جامعه‌شناسی جریان‌های اسلامی: دیالکتیک عقل و خشونت. فصلنامه روابط خارجی، 5(4):70-29.
17.  مجتهد شبستری، محمد. (1379-الف). نقدی بر قرائت رسمی از دین. تهران: طرح نو.
18.  مجتهد شبستری، محمد. (1379-ب). متون دینی، پیش فهم‌ها و پیش‌فرض‌ها، هرمنوتیک کتاب و سنت. تهران: طرح نو.
19.  مستقیمی، بهرام؛ ابراهیمی، نبی‌الله (1389). مبانی و مفاهیم اسلام سیاسی القاعده. فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 40(2): 355-337.
20.  ملکیان، مصطفی. (1380). دفاع عقلانی از دین، راهی برای رهایی. تهران: نشر نگاه معاصر.
21.  میراحمدی، منصور؛ سجادی، حمید (1387). بنیان‌های نظری گسست از سنت در جریان نواندیشی دینی در ایران. فصلنامه دانش سیاسی، 4(1): 213-181.
22.  میشل، ریچارد. (1386). تاریخ جمعیت اخوان المسلمین. ترجمه سید هادی خسروشاهی، تهران: وزارت امور خارجه.
23.   نصر، سید حسن (1379- الف). اسلام سنتی. ترجمه نورالله قیصری، پژوهشنامه متین، 2(8): 155-170.
24.  نصر، سید حسن. (1379- ب). جوان مسلمان و دنیای متجدّد. تهران: طرح نو.
25.  نصیری، مهدی. (1381). اسلام و تجدّد. تهران: کتاب صبح.
26.  هوسمی، علیرضا، (1389)، «شکل‌گیری اهداف و استراتژی اخوان المسلمین»، قابل‌دسترسی در سایت باشگاه اندیشه.https://www.farsnews.ir/news/13950130001537/