تحلیل تطبیقی نقش ترکیه و عربستان سعودی در رشد افراط‌گرایی تکفیری در آسیای مرکزی پس از 1991

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی و دانشیار جامعه المصطفی العالمیه

2 دانش پژوه دکترای رشته قرآن و علوم سیاسی جامعه المصطفی(ص) العالمیه

10.30479/psiw.2020.12326.2693

چکیده

هدف: این نوشتار در نظر دارد نقش کشور جمهوری ترکیه با ایدئولوژی سکولار و کشور پادشاهی عربستان سعودی با ایدئولوژی وهابیت را در تولید و تشدید افراط­گرایی تکفیری در آسیای مرکزی پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی در سال‌های پس از 1991 بررسی و تبیین نماید.
روش: روش تحقیق مقاله حاضر توصیفی-تحلیلی و مطالعه موضوع به صورت تطبیقی در چارچوب نظریه «مجموعه امنیتی» باری بوزان است. اطلاعات لازم با استفاده از شیوه کتابخانه­ای و با مراجعه به کتاب­ها، مقالات، و نشریات داخلی و خارجی گرد­آوری شده است.
یافته­ها: یافته­ها نشان می­دهد که قطبش(قطب­گرایی) رقابتی ترکیه و عربستان سعودی به انحای مختلفی خود را در آسیای مرکزی نشان داده است. ترک­ها در چارچوب پان­ترکیسم، گولنیسم را ترویج کرده­اند و سعودی­ها در چارچوب دیپلماسی عمومی ایدئولوژی وهابیت را در منطقه گسترش داده­اند.
نتیجه­گیری: آسیای مرکزی به عنوان یک مجموعه امنیتی پس از فروپاشی شوروی در معرض رقابت قدرت­های بزرگ و منطقه­ای قرار گرفته است و این قدرت­ها به انحای مختلفی در امنیتی­شدن منطقه موثر بوده­اند. ترکیه و عربستان سعودی به عنوان دو قطب مهم جهان اسلام گسل­های بنیادگرایی در این منطقه را تحریک نموده و تامین منافعشان را در دامن­زدن به افراط­گرایی دیده­اند. رقابت­ ایدئولوژیک دو کشور تفاوت­هایی را در نقش، سطح، هدف، راهبرد و ثمره ایجاد نموده است. ترک­ها و سعودی­ها هرچند متفاوت عمل کرده­اند، اما نتیجه کار ایشان در تشدید افراط­گرایی تکفیری در آسیای مرکزی مشابهت داشته است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Analysis of the Role of Turkey and Saudi Arabia in the Growth of Takfiri Extremism in Central Asia after 1991

نویسندگان [English]

  • Mohamadali Mirali 1
  • Amanollah Shafaee 2
1 Associate Professor of Political Science, Al-Mustafa International University, Qom, Iran(Corresponding Author)alimir124@gmail.com
2 Ph.D. Student in Political Science, Al-Mustafa International University, Qom, Iran
چکیده [English]

Objective: This article intends to examine the role of the Republic of Turkey with secular ideology and the Kingdom of Saudi Arabia with Wahhabi ideology in the production and intensification of Takfiri extremism in Central Asia after the collapse of the Soviet Union in the post-1991.
Method: The research method of the present article is descriptive-analytical and the study of the subject is comparative in the framework of the theory of "security complex" of Bari Bouzan. The necessary information has been collected using the library method and by referring to books, articles, and domestic and foreign publications.
Results: The findings show that the competitive polarity of Turkey and Saudi Arabia has manifested itself in different ways in Central Asia. The Turks have promoted Gulenism within the framework of Pan-Turkism, and the Saudis have spread Wahhabi ideology in the region within the framework of public diplomacy.
Conclusion: Central Asia, as a security complex after the collapse of the Soviet Union, has been exposed to the competition of major regional powers, and these powers have been effective in various ways in securing the region. Turkey and Saudi Arabia, as two major poles of the Islamic world, have provoked the fault lines of fundamentalism in this region and have seen their interests in fueling extremism. The ideological competition between the two countries has made a difference in role, level, purpose, strategy and fruit. Although the Turks and Saudis have acted differently, their work has been similar in intensifying Takfiri extremism in Central Asia.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Turkey
  • Saudi Arabia
  • Takfiri Extremism
  • Central Asia
  • Wahhabism
  • Gulenism
 
1.ابوالحسن شیرازی، حبیب‌الله (1384). تداوم سیستم اقتدارگرایی در آسیای مرکزی. مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، (67): 1-26.
2.احمدی، حمید (1388). ترکیه و پان‌ترکیسم در آسیای مرکزی. مطالعات اورآسیای مرکزی، (5): 1-22.
3.ارس، بولنت؛ کاها، عمر (1381). جنبش اسلامی لیبرالی در ترکیه؛ اندیشه‌های فتح‌الله گولن. ترجمه سید اسدالله اطهری، فصلنامه مطالعات خاورمیانه، (32): 59-82.
4.اسکور، میخائیل (1385). آسیای مرکزی و نگاه ضدامریکایی القاعده. ترجمه قاسم ملکی، فصلنامه مطالعات آسیای میانه و قفقاز، (54): 194-187.
5.آسن، معمر (1392). ابعاد سیاسی و ایدئولوژیک گفتمان تکفیر. ترجمه محمد قوشه‌بلاغ، سراج منیر، (10): 126-107.
6.آقابخشی،افشاری‌راد. (1383). مینو، فرهنگ علوم سیاسی. تهران: چاپار.
7.آکینر، شیرین (1383). سیاسی‌گرایی اسلام در آسیای مرکزی در دوره پس از شوروی. ترجمه سعید نقی‌زاده، فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، 12(45): 113-160.
8.انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن. تهران: سخن.
9.بتی، رابین؛ شل، براتسون (1379). نشانه‌های مبهم ناتو و قفقاز و آسیای مرکزی. مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، (32): 109-138.
10.    بوزان، باری. (1388). مناطق و قدرت‌ها. ترجمه رحمان قهرمان‌پور، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
11.    تیمورپور، نوشین (1388). راهبرد حزب عدالت و توسعه در آسیای مرکزی و قفقاز. مطالعات راهبردی جهان اسلام، (39): 183-206.
12.    الختلان، صالح (1378). روابط عربستان سعودی با کشورهای آسیای مرکزی و قفقاز. فصلنامه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، (25): 41-56.
13.    رز ایباف، هلن. (1395). جنبش گولن. ترجمه فیروزه درشتی، قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
14.    رشید، احمد. (1387). جهاد؛ اسلام پیکارجو در آسیای میانه. ترجمه جمال آرام، تهران: عرفان.
15.    رفعت، سید احمد. (1991). النبی المسلح (الف). لندن: ریاض الریس للکتب والنشر.
16.    طلوعی، محمود. (1390). فرهنگ جامع سیاسی. تهران: نشر علم.
17.    کورانی، علی (1393). وهابیت عربستان و جریان داعش در مصاحبه با حضرت آیت‌الله کورانی. پژوهشنامه نقد وهابیت؛ سراج منیر، 4(15): 9-26.
18.    کولایی، الهه (الف) (1384). زمینه‌های بنیادگرایی اسلامی در آسیای مرکزی. دانشکده حقوق و علوم سیاسی، (67): 201-224.
19.    کولایی، الهه؛ کاویانی‌فر، پیمان؛ روا، سارا (1398). ایران و ترکیه در مجموعه‌های امنیتی آسیای مرکزی. فصلنامه مطالعات روابط بین‌الملل، 12(45): 141-170.
20.    محکم‌اف (1375). آسیای مرکزی در همکاری متقابل منطقه‌ای. ترجمه افسون غنی‌زاده، مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، (16):171-186.
21.    مصطفی، حسن. (1394). داعش؛ زیرساخت‌های معرفتی و ساختاری. تهران: موسسه فرهنگی و هنری آفتاب خرد.
22.    مک کین لای، رابرت؛ لیتل، ریچارد. (1380). امنیت جهانی؛ نظریه‌ها و رویکردها. ترجمه اصغر افتخاری، تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی.
23.  نقدی‌نژاد، حسن؛ پورابراهیم، ناصر (1388). بررسی سیاست­های ترکیه در آسیای مرکزی و قفقاز. مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز، (68): 33-57.
References
1.AbolHassan Shirazi, Habibollah (2005). Continuity of the authoritarian system in Central Asia. Journal of the Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, (67): 1-26.(in Persian)
2.Agha Bakhshi, Afsharirad. (2004). Mino, Culture of Political Science. Tehran: Chapar.(in Persian)
3.Ahmadi, Hamid (2009). Turkey and Pan-Turkism in Central Asia. Central Asian Studies, (5): 1-22.(in Persian)
4.Akiner, Shirin (2004). The politicization of Islam in Central Asia in the post-Soviet period. Translated by Saeed Naghizadeh, Quarterly Journal of Central Asian and Caucasian Studies, 12 (45), pp. 113-160.(in Persian)
5.Al-Khatlan, Saleh (1999). Saudi Arabia's relations with Central Asian countries and the Caucasus. Journal of Central Asian and Caucasian Studies, (25), pp. 41-56.(in Persian)
6.Anvari, Hassan. (2002). Great culture of speech. Tehran: Sokhan.(in Persian)
7.Aras, Bulent; Kaha, Omar (2002). Liberal Islamic Movement in Turkey; Concepts of Fethullah Gulen. Translated by Seyyed Assadollah Athari, Quarterly Journal of Middle East Studies, (32), pp. 59-82.(in Persian)
8.Asen, Muammar (2013). The political and ideological dimensions of Takfir discourse. Translated by Mohammad Ghousheh Balagh, Siraj Munir, (10), pp. 126-107.(in Persian)
9.Betty, Robin; Shell, Bratson (2000). The ambiguous signs of NATO and the Caucasus and Central Asia. Studies of Central Asia and the Caucasus, (32), pp. 109-138.(in Persian)
10.  Bozan, Bari. (2009). Areas and powers. Translated by Rahman Ghahremanpour, Tehran: Research Institute for Strategic Studies.(in Persian)
24.  Buzan,B(2003), "Regional Security Complex Theory in the Post-Cold War World" in Theories of New Regionalism. International Political Enonomy Series, Macmillan, London.
25.  Cheterian,Vicken, (Marcg 2005), <Torn between Nationalists and Islamist: Central Asia a Five Fragile States>, Le Monde Diplomatique.
26.  Graham E, Fuller and Jan O.Lesser, (1993) Yurkeys New Go Politic From The Balkans to Wetern China, (Sanfrancisno: Westview Press, 1993, p 45
27.  International Crisis Group(2003), Is Radical Islam Inevitable in Central Asia? Priorities for Engagement, ICG Asia Report N 72, 22 December 2003.
28.  Keating,Michael(2009), The Political Economic of Regionalism, Rutledge.
11.  Kolaei, Elahe (A) (2005). Fields of Islamic Fundamentalism in Central Asia. Faculty of Law and Political Science, (67), pp .201-224.(in Persian)
12.  Kolaei, Elahe; Kavianifar, Peyman; Rawa, Sara (2019). Iran and Turkey in Central Asian security complexes. Journal of International Relations Studies, 12 (45), pp. 141-170.(in Persian)
13.  Korani, Ali (2014). Saudi Wahhabism and ISIS in an interview with Ayatollah Korani. Wahhabi Critique Research Journal; Siraj Munir, 4 (15), pp. 9-26.(in Persian)
14.  McCain Lai, Robert; Little, Richard. (2001). Global security; Theories and approaches. Translated by Asghar Eftekhari, Tehran: Strategic Studies Research Institute Publications.(in Persian)
15.  Mohkamof (1996). Central Asia in regional cooperation. Translated by Afsoon Ghanizadeh, Studies in Central Asia and the Caucasus, (16), pp. 171-186.(in Persian)
16.  Mustafa, Hassan. (2015). ISIS; Epistemological and structural infrastructure. Tehran: Aftab Kherad Cultural and Artistic Institute.(in Persian)
17.  Naqdi‌nejad, Hassan; Pourabrahim, Nasser (2009). A Study of Turkey's Policies in Central Asia and the Caucasus. Studies of Central Asia and the Caucasus, (68), pp. 33-57.(in Persian)
18.  Rashid, Ahmad. (2008). Jihad; Islamic fighter in Central Asia. Translated by Jamal Aram, Tehran: Erfan.(in Persian)
29.  Rashid,Ahmad(2001), Jihad: The Rise of Militant in Central Asia, Penguine Book.
30.  Rashid,Ahmed(2002), Jihad: the Rise of Militant Islam in Central Asia, Yale University Press, New Haven and London.
19.  Rifat, Seyed Ahmad. (1991). The Prophet's weapon (a). London: Riyadh Al-Ris Library and Publishing.(in Persian)
20.  Rose Ibaf, Helen. (2016). Gulen movement. Translated by Firoozeh Darshti, Qom: University of Religions and Denomination.(in Persian)
21.  Score, Michael (2006). Central Asia and Al Qaeda's anti-American view. Translated by Qassem Maleki, Quarterly Journal of Central Asian and Caucasian Studies, (54), pp. 187-194.(in Persian)
31.  Stobdan,P(2014), ISIS in Central Asia, Institute For Defsnce Studies&Analyses.
22.  Timurpour, Noushin (2009). Strategy of the Justice and Development Party in Central Asia and the Caucasus. Strategic Studies of the Islamic World, (39), pp. 183-206.(in Persian)
23.  Toloui, Mahmoud. (2011). Comprehensive political culture. Tehran: Nasr ILM (Science Publishing) .(in Persian)