واکاوی چالشهای ژئوپلیتیکی رابطه شورای همکاری خلیج فارس با جمهوری اسلامی ایران و تأثیر آن بر جهان اسلام

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه پیام نور

چکیده

منطقه خلیج فارس، خاستگاه و هسته مرکزی در جهان اسلام است. دو قدرت برتر جهان اسلام یعنی عربستان سعودی و جمهوری اسلامی ایران در کرانه های شمالی و جنوبی این منطقه ژئوپلیتیکی واقع شده اند. رقابت و اختلافات ژئوپلیتیکی و ایدئولوژیکی این دو قدرت منطقه ای پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران آغاز شد و به تدریج بر ابعاد آن افزایش یافت. این پژوهش به دنبال بررسی رابطه شورای همکاری خلیج فارس به رهبری عربستان سعودی با جمهوری اسلامی ایران و تأثیر آن بر جهان اسلام است. به لحاظ تاریخی، روابط این دو واحد فضایی ـ سیاسی به سه دوره قابل تقسیم است که پیچیده ترین آن در دوره معاصر روی داده است. این تحقیق با روش توصیفی ـ تحلیلی با نگاه ژئوپلیتیکی و با استفاده از داده های کتابخانه ای انجام شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد که رقابت و تنش میان روابط ایران و عربستان سعودی بسیار عمیق، گسترده و پایدار است و به راحتی امکان مصالحه، اتحاد و همگرایی در منطقه ژئوپلیتیکی هسته مرکزی جهان اسلام وجود ندارد. بر این اساس، همگرایی و اتحاد در جهان اسلام، جایی که هسته مرکزی و قدرتهای جهان اسلام در مناقشه هستند، بسیار بعید و دور از دسترس است و نمی توان چشم انداز روشنی را برای آن ترسیم کرد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study Geopolitical Challenges in the Relationship of the Gulf Cooperation Council with the Islamic Republic of Iran and its Impact on the Islamic World

نویسنده [English]

  • Hadi Veicy
چکیده [English]

The Persian Gulf region is the origin and central core of the Islam world. The two major powers of the Islamic world, Saudi Arabia and the Islamic Republic of Iran, are located on the northern and southern borders of this geopolitical region. The rivalry and geopolitical and ideological differences between these two regional powers began after the Islamic Revolution of Iran and gradually increased its dimensions. The study seeks to examine the relationship between the Gulf Cooperation Council Saudi by leader of Saudi Arabia and the Islamic Republic of Iran and its impact on the Islamic world. Historically, the relations between these two political-space units can be divided into three periods that the most complex it has taken place in the contemporary era. This research conducted using a descriptive analytically method with geopolitical view and using library data. The results of the research show that the rivalry and tension between Iran and Saudi Arabia are very deep, broad and stable, and there is no easy way for reconciliation, unity and convergence in the geopolitical region of the central core of the Islamic world. Accordingly, convergence and unity in the Muslim world, where the core of the world and the powers of the Islamic world are in conflict, is very unlikely and far from reachable. So, cannot be drawn a clear view for it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cooperation Council of Persian Gulf
  • Islamic world
  • Geopolitics
  • Saudi Arabia
  • Islamic Republic of Iran
 

  1. حافظ­نیا، محمدرضا، 1388، خلیج‌فارس و نقش استراتژیک تنگه­ هرمز، تهران: سمت، چاپ پنجم.
  2. احمدیان، حسن، (1390)، «طرح شورای همکاری خلیج‌فارس و آینده قیام مردم یمن»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال 12، شماره 48، صص 105-122.
  3. تاجیک، محمدرضا؛ دهقانی فیروزآبادی، سید جلال، (1382)، «الگوهای صدور انقلاب در گفتمان‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران»، راهبرد، شماره 27، صص 61-80.
  4. حاجی یوسفی، امیرمحمد، (1388)، «هلال شیعی، فرصت‌ها و تهدیدها برای جمهوری اسلامی ایران، اعراب و امریکا»، دانش سیاسی، سال 5، شماره 1، صص 159-192.
  5. دوست­محمدی، احمد و همکاران، (1389)، «تأثیر فعالیت‌های هسته‌ای ایران بر همگرایی امنیتی در بین اعضای شورای همکاری خلیج‌فارس»، فصلنامه مطالعات سیاسی، سال 2، شماره 8، صص 29-50.
  6. دهقانی فیروزآبادی، جلال، (1387)، «سیاست خارجی دولت نهم»، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین­المللی، شماره 13، صص 35-50.
  7. صادقی اول، هادی؛ نقدی عشرت‌آباد، جعفر، (1393الف)، «روابط ایران و دژ منطقه‌ای شورای همکاری خلیج‌فارس»، فصلنامه سیاست جهانی، دوره 3، شماره 4، صص 151-182.
  8. صادقی اول، هادی؛ نقدی عشرت‌آباد، جعفر، (1393ب)، «واکنش شورای همکاری خلیج‌فارس به بیداری اسلامی»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال 3، شماره 11، صص 68-49.
  9. هرسیچ، حسین و دیگران، (1393)، «روابط کشورهای عرب منطقه خلیج‌فارس و ایران از منظر منطقه­گرایی»، سیاست دفاعی، سال 22، شماره 88، صص 9-38.
10.وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، (19/10/1394)، «نامه دکتر ظریف به دبیران کل سازمان ملل و سازمان همکاری اسلامی و وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان ملل متحد»، 

http://mfa.ir/index.aspx?siteid

  1. Amirahmadi, H. (1993), The United States and the Middle East: A Search for New Perspectives, SUNY Press.
  2. Guardian (2013), Iran's foreign minister Javad Zarif to meet John Kerry at UN, In: <https://www.theguardian.com>.
  3. Kechichian, J.A. (1990), The Gulf Cooperation Council and the Gulf War, in: The Persian Gulf War: Lessons for Strategy, Law, and Diplomacy, Edited by Christopher C Joyner, Greenwood Press.
  4. Louer, L. (2012), Transnational Shia Politics: Religious and Political Networks in the Gulf, Hurst Publishers.
  5. Marschall, C. (2003), Iran’s Persian Gulf policy: from Khomeini to Khatami, London: Routledge.
  6. Organization of Islamic Cooperation (OIC) (2016a), The Extraordinary Meeting of The Council of Foreign Ministers of The Organization Of Islamic Cooperation, In: <http://www.oic-oci.org>.
  7. Organization of Islamic Cooperation (OIC) (2016b), 13th Session of the Islamic Summit Conference Istanbul Declaration on Unity and Solidarity for Justice and Peace, 14-15 April 2016. In: <http://www.oic-oci.org>.
  8. Ottaway, D.B. (1981), “Gulf Arabs Place Reins on lraq While Filling War Chest, "Washington post, December 21. In: <https://www.washingtonpost.com/archive/politics>.
  9. Ramazani, R.K. (1987), Revolutionary Iran: Challenge and Response in the Middle East, Johns Hopkins University Press, 1987.
  10. Ramazani, R.K. (1998), “The Emerging Arab–Iranian Rapprochement; Towards on Integrated U.S policy in the Middle East”, Middle East Policy, Vol 6, No 1.
  11. Reuters (2016), Saudi Arabia may take more measures against Iran in execution row: foreign minister, 9 January 2016, In: <http://www.reuters.com/article/us-saudi-iran>.
  12. Salisbury, P. (2015), Yemen and the Saudi-Iranian ‘Cold War’, Middle East and North Africa Programme. February 2015.
  13. Uk.Reuters (2016), Arab foreign ministers accuse Iran of undermining regional security, 10 January 2016, In: <http://uk.reuters.com/article/us-saudi-iran-arableague>.