آموزه‌های بربهاری و تأثیر آن بر جریان‌های سلفی‌گری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)

2 دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه بین المللی امام خمینی

چکیده

خواست پژوهش حاضر آن است که بررسی نوینی از عقاید بربهاری و نتایج حاصل از این تفکرات را ارائه دهد. ابوعبداله محمد بن حسن بن خلف بربهاری از علمای بنام و مشهور حنبلی و از شاگردان امام احمد بن حنبل به شمار می رود.وی در قرون سوم و چهارم هجری می زیسته است.عقاید وی را می توان در زمره باورهای وهابیت امروزی قرار داد. شورش،خودکامگی،محبوبیت،پیچیدگی فردی، شخصیت او را دوپهلو ساخته و به همین علت هاله ای از ابهام وجود این فرد را دربرگرفته است.از یک طرف اقدامات پیروانش و از طرف دیگر ناتوانی خلافت در مهار عمل کرد او باعث استمرار اقدامات ماجراجویانه وی گشت.تفتیش عقاید مردم،مقابله ی سرسختانه با شیعیان،تخریب مسجد براثا نمونه های کوچکی از اقدامات اوبه شمار می آیند.عصر بربهاری شرایط ویژه ای دارد.عقاید،افکار و آراء گوناگون در زمانه ای که او می زیست موج می زد.این شرایط باعث فراهم آمدن زمینه برای خودسری گشت و در پی این شرایط است که وی در بغداد قدرت می گیرد. این مقاله در صدد است تا با روش توصیفی- تحلیلی ، ضمن پردازش اوضاع زمانه اقدامات متقابل بربهاریه ،حاکمیت، امرا وشیعیان به بحث پردازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

آموزه های بربهاری وتاثیرآن برجریانهای سلفی گری

نویسندگان [English]

  • abdorafe rahemi 1
  • sobhan bazvand 2
1 Imam Khomeini International University
2 Imam Khomeini International University
چکیده [English]

خواست پژوهش حاضر آن است که بررسی نوینی از عقاید بربهاری و نتایج حاصل از این تفکرات را ارائه دهد. ابوعبداله محمد بن حسن بن خلف بربهاری از علمای بنام و مشهور حنبلی و از شاگردان امام احمد بن حنبل به شمار می رود.وی در قرون سوم و چهارم هجری می زیسته است.عقاید وی را می توان در زمره باورهای وهابیت امروزی قرار داد. شورش،خودکامگی،محبوبیت،پیچیدگی فردی، شخصیت او را دوپهلو ساخته و به همین علت هاله ای از ابهام وجود این فرد را دربرگرفته است.از یک طرف اقدامات پیروانش و از طرف دیگر ناتوانی خلافت در مهار عمل کرد او باعث استمرار اقدامات ماجراجویانه وی گشت.تفتیش عقاید مردم،مقابله ی سرسختانه با شیعیان،تخریب مسجد براثا نمونه های کوچکی از اقدامات اوبه شمار می آیند.عصر بربهاری شرایط ویژه ای دارد.عقاید،افکار و آراء گوناگون در زمانه ای که او می زیست موج می زد.این شرایط باعث فراهم آمدن زمینه برای خودسری گشت و در پی این شرایط است که وی در بغداد قدرت می گیرد. این مقاله در صدد است تا با روش توصیفی- تحلیلی ، ضمن پردازش اوضاع زمانه اقدامات متقابل بربهاریه ،حاکمیت، امرا وشیعیان به بحث پردازد.

کلیدواژه‌ها [English]

  • ابوعبداله بربهاری
  • بربهاریه
  • حنابله
  • شیعیان
  • غالیگری
 

1. قرآن کریم.

2. آراسته­خو، محمد، 1370، فرهنگ اصطلاحات علمی ـ اجتماعی، تهران: نشر گستره، چاپ دوم.

3. ابن ابی­یعلی، محمد، 1417 ق، طبقات الحنابله، به کوشش ابوحازم اسامه بن حسن و ابوالزهراء خازم علی بهجت، ج 2، بیروت: دارالکتب العلمیه.

4. ابن­اثیر، عزالدین، 1382، تاریخ کامل، ترجمه حمیدرضا آژیر، ج یازدهم، تهران: انتشارات اساطیر.

5. ابن­تغری بردی، یوسف، 1997، مورد اللطافه فی من ولی السلطنه و الخلافه، تحقیق نبیل محمد، ج 1، قاهره: دارالمکتب المصریه.

6. ابن­تیمیه، احمد بن عبدالحلیم بن عبدالسلام، 1427، درء التعارض العقل و النقل، ریاض: مکتبه الرشد.

7. ابن­جوزی، 1417 ق، المنتظم فی تاریخ الملوک و الامم، بیروت: دارالکتب العلمیه.

8. ابن­خلدون، 1366، العبر، ترجمه عبدالمحمد آیتی، ج 2، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

9. ابن­عساکر، ابوالقاسم علی بن حسین، 1995، تاریخ مدینه دمشق، تحقیق محب الدین العمری، ج 51، بیروت: دارالفکر.

  1. ابن­عماد، عبدالحی بن احمد، 1406 ق، شذرات الذهب فی اخبار من ذهب، تحقیق الاروناووط، ج 3، بیروت: دار ابن­کثیر.
  2. ابن­کثیر دمشقی، ابوالفدا حافظ، بی­تا، البدایه و النهایه، ج 6، بیروت: دارالکتب العلمیه.
  3. اشعری، علی بن اسماعیل، 1405، الابانه عن اصول الدیانه، بیروت: بی‌نا.
  4. بارانی، محمدرضا، 1392، بررسی تاریخی تعامل فکری و سیاسی امامیه، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
  5. بغدادی، احمد خطیب، 1359، تاریخ بغداد، قاهره: بی‌نا.
  6. جمعی از نویسندگان، 1390، وهابیت سیاسی، گردآوری مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، تهران: اندیشه‌سازان نور.
  7. تنوخی، محسن، 1391 ق، نشوار المحاضره، ج 2، بیروت: بی‌نا.
  8. تهامی، غلامرضا، 1385، فرهنگ اعلام تاریخ اسلام، تهران: شرکت سهامی انتشار.
  9. حائری، غلام‌حسین، بی­تا، دایره المعارف شیعه امامیه، بیروت: مؤسسه اعلمی للمطبوعات.
  10. حسینی قزوینی، سید محمد، 1430، نقد اصول مذهب الشیعه الامامیه الاثنی عشریه، قم: مرکز الحقایق الاسلامیه.
  11. دهخدا، علی‌اکبر، 1372، لغت‌نامه، ج 1، تهران: انتشارات سپیدار.
  12. دهقان، عزت­الله، 1367، پیدایش وهابیه و عقاید آن، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
  13. ذهبی، شمس‌الدین، بی­تا، تاریخ الاسلام و وفیات المشاهیر و الاعلام، بیروت: طبع بمطبعه عیسی البابی الحلبی و شرکاه.
  14. زرکلی، خیرالدین، 1367 ش، الاعلام، ج 2، بیروت: دارالعلم للعالمین.
  15. سبحانی، جعفر، 1373، فرهنگ و عقاید و مذاهب اسلامی، قم: انتشارات توحید.
  16. ______، _______، 1364، آیین وهابیت، قم: نشر توحید.
  17. سزگین، فؤاد، 1403 ق، تاریخ التراث العربی، ج 1، جزء 3، نقله الی العربیه محمود فهمی حجازی، ریاض: بی‌نا.
  18. سمعانی، عبدالکریم بن محمد، 1383 ق، الانساب، ج 2، هند: حیدرآباد، چاپ عبدالرحمن یمانی.
  19. شهرستانی، محمد بن عبدالکریم، 1364، ملل و نحل، قم: الشریفی الرضی.
  20. صولی، محمد بن یحیی، 1355 ق، اخبار الراضی بالله، به کوشش هیورث دن، قاهره: بی­نا.
  21. فدایی عراقی، غلامرضا، 1383، حیات علمی در عهد آل‌بویه، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  22. فقیهی، علی‌اصغر، 1364، وهابیان، تهران: انتشارات مؤسسه اسماعیلیان.
  23. قرطبی، عریب بن سعد، 1373، دنباله تاریخ طبری، ترجمه ابوالقاسم پاینده، تهران: انتشارات اساطیر.
  24. علیزاده موسوی، سیدمهدی، 1390، سلفی­گری و وهابیت، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  25. متز، آدام، 1388، تمدن اسلامی در قرن چهارم هجری یا رنسانس اسلامی، ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگوزلو، تهران: امیرکبیر.
  26. مشکور، محمدجواد، 1362، تاریخ شیعه و فرقه‌های اسلامی تا قرن چهارم، تهران: انتشارات اشرافی.
  27. مسکویه، احمد بن محمد، 1332 ق، تجارب الامم و تعاقب الهمم، به کوشش آمدروز، ج 1 و 2، بی‌جا: بی­نا.
  28. مسعودی، ابوالحسن، 1374، مروج الذهب و معادن الجوهر، ترجمه ابوالقاسم پاینده، ج 2، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
  29. مقدسی، ابوعبدالله، 1361، احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، ترجمه علی‌نقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
  30. همدانی، محمد، 1381 ق، تکمله تاریخ طبری، به کوشش آلبرت یوسف کنعان، بیروت: بی­نا.
  31. یاقوت حموی، عبدالله رومی، 1401 ق، ارشاد الاریب الی معرفه الادیب معروف به معجم الادبا، به تصحیح مرگلیوث، ج 6، قاهره: بی­نا.
ب- مقالات

  1. بی­نام، (1378)، «بنیان‌گذاران عقاید وهابیت»، مکتب اسلام، سال سی­ونه، شماره 3.
  2. طهماسبی، ساسان، (1382)، «کرخ در دوره آل‌بویه»، فصلنامه تاریخ اسلام، سال چهارم، شماره 13: 107-124