تحلیلی درباره ماهیت روابط ایران و پاکستان(1364-1394)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی

2 عضو هیئت علمی دانشگاه خوارزمی

3 کارمند

چکیده

پژوهش حاضر در پی آن است تا در یابد که چرا همکاری های نسبتا دیرینه جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی پاکستان در حوزه اقتصادی به درجه هم تکمیلی نرسیده و با تسری به حوزه های امنیتی، از تهدیدها و چالش های مرزی نکاسته است؟ این پرسش مبنای پژوهشی با روش علی – تحلیلی و با ابزار کتابخانه ای قرار گرفته و این فرضیه طرح گردیده است که: ویژگی های دولت فرومانده و مداخله قدرت های مجاور منطقه ای و فرامنطقه ای، مهمترین عوامل عدم هم تکمیلی همکاری های اقتصادی ایران و پاکستان و سرایت آن به حوزه های امنیتی در فرو کاستن تهدیدها و چالش های مرزی بوده است. این فرضیه بر اساس نظریه ارنست هاس و در یک فرایند مقایسه ای با دو نظریه معمای امنیتی باری بوزان و معمای زندانی فیورن مورد بررسی قرار گرفته است. بررسی تطبیقی موضوع پژوهش در قالب سه نظریه مهمترین شاخصه آن است.
همسایگان شرقی ایران به دلایل علقه های مشترک تاریخی، دینی، فرهنگی و...از یک سو و وضعیت خاص داخلی این کشورها از سوی دیگر، همواره چالش ها و فرصت هایی را به موازات هم، از ناحیه مرزهای شرقی متوجه ایران نموده اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis about the Nature of Iran and Pakistan relation

چکیده [English]

The relations of Iran and Eastern neighboring countries always have had many challenges and opportunities and we can see outcomes of these relations in eastern border of Iran.Iran and Pakistan relations have shaped so in a long time .This research tries to answer to this question: why a long time of economic cooperation between Islamic Republic of Iran and Islamic Republic of Pakistan have not spill over to security era and have not declined border's challenges and threats. This question has formed the causal - analytic nature of the article. According to hypothesis of the article, characteristics of a failed state and Interference of neighboring regional and post regional powers are the main obstacles for spill over of Iran and Pakistan economic cooperation to security areas. The article uses Barry Buzan security dilemma and Furen prier dilemma theories. Comparative study of these three theories is another characteristic of this article.

کلیدواژه‌ها [English]

  • failed state-neighboring power
  • post regional power
  • border security
  • economic cooperation
کتاب­نامه

الف- فارسی

  1. احمدی، حمید و بیداله خانی، آرش( 1391) «طالبان پاکستان: علل پیدایش، ماهیت و چالش­های امنیتی»، فصلنامة سیاست، دوره چهل و دوم، بهار ، شماره 1.
  2. اخباری، محمد و نامی، محمد حسین (1388) «جغرافیا و مرز (با تأکید بر مرزهای ایران»، تهران: انتشارات سازمان جغرافیای نیروهای مسلح.
  3. بشری، اسماعیل (1387) «امنیت هسته­ای پاکستان: چالش در حال تشدید»، فصلنامه راهبرد، سال شانزدهم، تابستان 1387، شماره 48.
  4. پور خسروانی، انیس (1387) «همکاری­های ایران و پاکستان در عرصة امنیت انسانی: موانع و راهکارها»، مجموعه مقالات همایش بین المللی امنیت انسانی در غرب آسیا، دانشگاه بیرجند، 6 و 7 آذر.
  5. پیشگاهی­فرد، زهرا و میرزاده کوهشاهی، مهدی (1390) «تبیین موانع مدیریت بهینة مرزهای جمهوری اسلامی ایران و پاکستان»، فصلنامه راهبرد دفاعی، سال نهم، زمستان 1390، شماره 35.
  6. جوادی ارجمند، محمد جعفر، بیداله­خانی، آرش و رضایی­زاده، پیمان (1391) «تحلیل ژئواستراتژیکی روابط ایران و پاکستان با تأکید بر عامل امنیتی»، فصلنامه مطالعات شبه قاره، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال چهارم، پاییز 1391، شماره 12.
  7. داداندیش، پروین وکوزه­گر کالجی، ولی (1389) «بررسی انتقادی نظریه مجموعه امنیتی منطقه­ای با استفاده از محیط امنیتی منطقه قفقاز جنوبی»، فصلنامه راهبردی، سال نوزدهم، پاییز 1389، شماره 56.
  8. دلاورپور اقدم، مصطفی (1388) «منازعات فرقه­ای پاکستان و امنیت ملی ایران»، هفته­نامه پگاه حوزه، آذر 1388، شماره 267.
  9. رشیدی، احمد و شاه قلعه، صفی الله (1391) «مبانی فکری ضدیت طالبانیسم پاکستان با شیعیان»، فصلنامه مطالعات سیاسی جهان اسلام، سال اول، تابستان ، شماره 2.
10. سجادی­پور، سید محمد کاظم و کریمی قهرودی، مائده (1390) «رقابت هسته­ای هند و پاکستان و پیامدهای آن برای امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات راهبردی، سال چهاردهم، زمستان ، شماره 4.

11. شفیعی، نوذر و قلیچ­خان، غلام رضا (1389) «تبیین تأثیر رادیکالیسم اسلامی بر روابط ایران و پاکستان»، فصلنامه مطالعات راهبردی جهان اسلام، سال یازدهم، 1389، شماره 42.

12. صادقی، احمد (1381) «خاورمیانه: ساختار همواره کشمکش­زا»، سیاست خارجی، سال شانزدهم، آذر ، شماره 3.

13. عباس، قندیل (1375) عوامل و موانع همکاری در روابط ایران و پاکستان»، پایان­نامه کارشناسی ارشد روابط بین­الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.

14. عبدلی، قهرمان و ماجد، وحید (1391) «بررسی رفتار او در قالب یک بازی همکارانه»، فصلنامه تحقیقات مدل­سازی اقتصادی، بهار 1391، شماره 7.

15. غفوری، محمود و داوند، محمد (1393) «تحلیل تهدیدهای دولت و جامعه پاکستان علیه امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه مطالعات شبه قاره، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال ششم، بهار ، شماره 18.

16. فرزین، زیبا (1376) پاکستان، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.

17. قاسمی، فرهاد، «موانع شکل­گیری رژیم امنیتی منطقه­ای کنترل تسلیحات، مطالعه موردی خاورمیانه»، فصلنامه روابط خارجی، سال سوم، پاییز 1390، شماره 3.

18. کیوان حسینی، سید اصغر (1382) «جایگاه نظریه دولت­های ورشکسته در ملاحظات امنیتی نوین آمریکا»، فصلنامه سیاست دفاعی، سال یازدهم، تابستان ، شماره 43.

19. کیوان حسینی، سید اصغر (1387) «نظریه دولت ضعیف و فرومانده: بازتعریف جغرافیای سیاسی خشونت»، فصلنامه رهیافت­های سیاسی و بین­المللی، زمستان ، شماره 16.

20. محمد حسینی، مسعود و علی­پور، عباس (1391) «تشخیص تهدیدهای امنیتی در جنوب شرق (با تأکید بر امنیت مرزی)»، مجله سیاست دفاعی، سال بیستم، بهار 1391، شماره 78.

21. محمدی، مصطفی و ابراهیمی، شهروز (1390) «روابط هسته­ای پاکستان و آمریکا از 1947 تا2010»، فصلنامه مطالعات شبه قاره، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال سوم، بهار ، شماره 6.

22. مسعودنیا، حسین و نجفی، داود (1390) «عوامل مؤثر در تکوین و رشد بنیادگرایی در پاکستان»، فصلنامه مطالعات شبه­قاره، دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال سوم، پاییز ، شماره 8.

23. مشیرزاده، حمیرا (1384) تحول در نظریه­های روابط بین­الملل، تهران: سمت.

24. موسوی، مسعود (1389) «بررسی مواضع و عملکرد پاکستان در جنگ عراق با ایران»، فصلنامه تخصصی مطالعات دفاع مقدس، سال نهم، تابستان، شماره 33.

25. واعظی، محمود، «ایران و تهدیدات ناشی از بی­ثباتی در افغانستان و پاکستان»، پژوهش­نامه سیاست خارجی، آبان 1389، شماره 26.

26. «امنیت مرزهای شرقی ایران»، http://www.csr.ir

27. بهرامی، محمد، «دورنمای روابط استراتژیک ایالات متحده و پاکستان» ،http://peace-ipsc.org

28. «ده دولت اول ورشکسته دنیا چه کشورهایی هستند»، www.aftabnews.ir

29. «دیدار دکتر روحانی؛ رئیس جمهور با سرتاج عزیز؛ فرستاده ویژه نخست­وزیر پاکستان»، http://www.yjc.ir

30. «روابط تجاری دوجانبه جمهوری اسلامی ایران با پاکستان» ،http://www.sarakhsfz.org

31. شکوه، حسن، «درآمدی بر روابط اقتصادی ایران و پاکستان»، http://www.farsnews.com

32. عرب­عامری، جواد، «فرقه­گرایی مانع اساسی تعمیق روابط ایران و پاکستان»، http://www.islamtimes.org

33. «قانون موافقت­نامه همکاری­های امنیتی میان دولت جمهوری اسلامی ایران و جمهوری اسلامی پاکستان» ،http://rc.majlis.ir

34. کوزه­گر کالجی، ولی، «فراز و نشیب­های روابط ایران و پاکستان از رقابت تا همکاری»، http://www.isrjournals.ir

35. «گزارش نوزدهمین کمیسیون مشترک همکاری­های اقتصادی ایران و پاکستان»، http://iccima.ir

36. «لایحه موافقت­نامه امنیتی»، http://www.farsnews.com

37. میر رضوی، فیروزه،«ریشه­های تنش مکرر میان ایران و پاکستان»، http://www.tisri.org

38. واعظی، محمود، «پاکستان؛ چالش­های داخلی و سیاست خارجی»، http://www.csr.ir

39. واعظی، محمود، «رویکرد امنیتی ایران در محیط پیرامونی»، http://www.irdiplomacy.ir

 

ب- انگلیسی

  1. Aftab, S. (2014)“Pakistan: overview of sources of tension with regional implications, 2014.” Barcelona Centre for International Affairs, December.http://www.cidob.org/en/publications/stap_rp/policy_research_papers/pakistan_overview_of_sources_of_tension_with_regional_implications_2014.
  2. Cherry, K. (2001),“Marriage and Divorce Law in Pakistan and Iran: The Problem of Recoginition”Tulsa. J. Comp. & Int'l L., 9, 31.
 

  1. Dawn( 2014, May 14th). “A fruitless visit.”.http://www.dawn.com/news/1106123/a-fruitless-visit.
 

  1. Din, N. U. & M. Naseer (2013), “Pak-Iran relations: views of political and religious parties.” Conflict and Peace Studies, 5(1): 85-102.
 

  1. Fund for Peace website (consulted 23 November 2010):
 

  1. Inbar, E. (2006),” The Need to Block a Nuclear Iran”,Middle East Review of International Affairs, 10(1), 85-104.
  2. Khan, I. A.( 2014)“FC, Iranian border security force to set up hotline.” Dawn, May 7th.
 

  1. Mir, A. (2014) “Mystery murder of Iranian rebel raises questions.” The News, September 6th.http://www.thenews.com.pk/TodaysPrintDetail.aspx?ID=2 71307&Cat=2&dt=9/6/2014.
 

  1. Pritchett ,L., and De Weijer ,F.,(2010)” Fragile states: Stuck in a capability trap?, WDR 2011 “,background paper, World Bank, November .
 

  1. Rafiq, A.(2014) “Pakistan’s resurgent sectarian war.” Peace Brief, no. 180. Washington, DC: U.S. Institute of Peace,November.
 

  1. Rai Hammed, A.K (1998), Pakistan’s Foreign Policy, Lahore: Lahore Publication.
 

  1. Rehman, Z. U. (2014) “The Baluch Insurgency: Linking Iran to Pakistan”,NOREF Report, May,http://www.peacebuilding.no/var/ezflow_site/storage/original/application/31c68a20991b5a98b0dece4fd929c9c8.pdf.
 

  1. 52.          Safdar Sial,(2015),”An analysis of emerging Pakistani-Iranian ties”, Report April,Norvegian Peacebuilding Resource Center
 

  1. 54.          Shah et al,(2015)” Pak-Iran Relations: New Dynamics and Prospects” Journal of Applied Environmental and Biological Sciences,5(5)66-72.
 

  1. 55.          Siddiqa, A.( 2014), “Pak-Saudi relations: friends or masters.” Newsline, April 19th. http://www.newslinemagazine.com/2014/04/pak-saudi-relations-friends-or-masters
 

  1. Yousaf, K. (2014), “Nawaz Sharif says ties with one countrywill not be at the expense of another.” Express Tribune, May7th.